Ağrı insan orqanizminin ən mühüm müdafiə mexanizmlərindən biridir. O, sadəcə narahatlıq hissi deyil, bədənin təhlükəyə reaksiyası və xəbərdarlıq sistemidir. Kəskin ağrı bizi əlimizi isti səthdən çəkməyə, zədələnmiş nahiyəni qorumağa vadar edir. Lakin ağrı mexanizmi yalnız travma ilə məhdudlaşmır – bəzən heç bir görünən zədə olmadan da uzunmüddətli ağrılar yaşana bilər.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, ağrı siqnalı periferik sinir uclarından başlayaraq mərkəzi sinir sisteminə qədər uzanan mürəkkəb bir prosesdir. Bu mexanizmin düzgün işləməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Əks halda insan təhlükəni vaxtında hiss etməyə və qarşısını almağa qadir olmaz.
32gun.az bu barədə araşdırma aparıb:
Nevroloq Dr. Kamil Əliyev 32gun.az-a açıqlamasında bildirib ki, ağrı reseptorları – yəni nosiseptorlar – mexaniki, istilik və ya kimyəvi təsirləri qəbul edərək sinir impulsuna çevirir:
“Dəridə, əzələdə və daxili orqanlarda yerləşən sinir ucları təhlükə siqnalını elektrik impulsu formasında onurğa beyninə ötürür. Oradan isə siqnal beyinə çatdırılır və biz bunu ağrı kimi hiss edirik. Bu proses millisaniyələr ərzində baş verir.”
Ağrının beyində formalaşması
Həkimin sözlərinə görə, maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, ağrı hissi birbaşa zədələnmiş nahiyədə deyil, beyində formalaşır. Yəni toxuma zədələnməsi yalnız siqnal yaradır, ağrının şüurlu qavranılması isə beynin müxtəlif mərkəzlərinin iştirakı ilə baş tutur.
“Beyin gələn siqnalları analiz edir, onların intensivliyini qiymətləndirir və emosional fonla əlaqələndirir. Buna görə də eyni zədə müxtəlif insanlarda fərqli ağrı səviyyəsi ilə müşahidə oluna bilər,” – deyə Dr. Kamil Əliyev vurğulayıb.
Kəskin və xroniki ağrı arasındakı fərq
Mütəxəssis qeyd edir ki, kəskin ağrı adətən konkret səbəblə bağlı olur və səbəb aradan qalxdıqdan sonra zəifləyir. Xroniki ağrı isə üç aydan artıq davam edir və bəzən ilkin səbəb sağalsa belə qalır.
“Xroniki ağrılar sinir sistemində davamlı aktivliklə bağlıdır. Uzun müddətli siqnal ötürülməsi nəticəsində sinir yolları həssaslaşır. Bu zaman artıq kiçik qıcıq belə güclü ağrı hissi yarada bilər. Biz bunu ‘mərkəzi sensibilizasiya’ adlandırırıq,” – deyə həkim əlavə edib.
Onun sözlərinə görə, stress, yuxu pozuntusu və psixoloji gərginlik də ağrının şiddətini artıra bilər. Çünki ağrı yalnız fiziki deyil, həm də psixoemosional komponentə malikdir.
Ağrıya laqeyd yanaşmaq olmaz
Nevroloq vurğulayır ki, tez-tez təkrarlanan və ya səbəbi bilinməyən ağrılar mütləq tibbi müayinədən keçirilməlidir. Xüsusilə baş, bel və oynaq ağrıları uzun müddət davam edərsə, bu, daha ciddi patologiyanın əlaməti ola bilər.
“Ağrı bədənin bizə göndərdiyi siqnaldır. Onu sadəcə ağrıkəsici ilə susdurmaq yox, səbəbini araşdırmaq lazımdır. Erkən diaqnoz bir çox hallarda ağırlaşmaların qarşısını ala bilir,” – deyə Dr. Kamil Əliyev qeyd edib.
Beləliklə, ağrı mexanizmi insan orqanizminin mürəkkəb və həyati vacib müdafiə sistemidir. Onu düzgün anlamaq və vaxtında reaksiya vermək sağlamlığın qorunmasında əsas şərtlərdən biridir.
Ayaz
