ain.az bildirir, Hurriyyet portalına istinadən.
Yaxın Şərqdə ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının uzanması dünya enerji bazarında ciddi dalğalanma yaradıb. Müharibə fonunda neftin qiyməti 2022-ci ildən bəri ilk dəfə qısa müddətdə 100 dolları keçib, yanacaq isə bir həftədə təxminən 30% bahalaşıb. “Bloomberg” analitiklərinə görə, müharibənin gedişindən asılı olaraq qiymətlər daha da arta bilər.
Martın 8-də İsrail Tehranda neft anbarlarına zərbə endirib. İranın Qırmızı Aypara Cəmiyyəti partlayış nəticəsində zəhərli karbohidrogenlər, kükürd və azot oksidlərinin atmosferə yayıldığını bildirib. ABŞ və İsrailin İrana qarşı əməliyyatları artıq bir həftədən çoxdur davam edir.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoff Moskvanı İrana hərbi dəstək verməməyə çağırıb. Bununla belə, CNN və “The Washington Post” yazır ki, Rusiya Tehrana ABŞ qoşunları, hərbi gəmiləri və aviasiyasının yerləşməsi barədə məlumatlar ötürür. “Deutsche Welle” isə İranın az sayda hərbi peyki olduğuna görə kəşfiyyat məlumatlarında ciddi çatışmazlıq yaşadığını qeyd edir.
Rusiya ilə İran ötən il strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalayıb. İran istehsalı dronlar Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsində əsas silahlardan birinə çevrilib. Eyni zamanda Ukrayna İordaniyadakı ABŞ bazalarının müdafiəsinə kömək üçün ekspertlər və dron-tutucular göndərib.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bildirib ki, Yaxın Şərq ölkələri Rusiyanın Ukrayna ilə müharibədə atəşkəs elan etməsinə təsir göstərə bilər. Onun sözlərinə görə, İranın regionda istifadə etdiyi bəzi dronlarda Rusiya komponentləri də mövcuddur.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin isə xəbərdarlıq edib ki, Hörmüz boğazının bağlanması Yaxın Şərqdə neft hasilatının dayanmasına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, region neftinin bu boğazdan yan keçməklə başqa marşrutlara tam yönləndirilməsi həm texniki cəhətdən çətin, həm də çox bahalıdır.
Analitik Boris Aronşteyn qeyd edir ki, hazırkı qiymət artımı iqtisadi səbəblərdən çox geosiyasi gərginliklə bağlıdır. Dünya bazarından gündəlik 10–12 milyon barel neftin çıxması ehtimalı qiymətləri artırır. Onun fikrincə, yaxın dövrdə neftin qiyməti 90–100 dollar civarında qala bilər.
Lakin Hörmüz boğazı qismən bağlansa və ya ərəb ölkələrinin enerji obyektlərinə hücumlar artsa, qiymətlər 150 dollardan yuxarı qalxa bilər. Tam blokada isə neftin qiymətini 200 dolları keçirməklə qlobal iqtisadi böhran yarada bilər.
ABŞ enerji bazarını sabitləşdirmək üçün bəzi addımlar atır. Hindistana Rusiyanın tankerlərdə qalmış neftini almağa 30 günlük xüsusi icazə verilib. Vaşinqton həmçinin tanker sığortası problemlərini həll etmək üçün dövlət zəmanətlərini və tankerlərin hərbi müşayiətini müzakirə edir. Hazırda 100 milyon dollarlıq tanker üçün Fars körfəzinə bir səfərin sığortası təxminən 4 milyon dollara başa gəlir.
“The Washington Post” yazır ki, Rusiya İrana ABŞ hərbi obyektlərinə zərbələr üçün müəyyən kəşfiyyat məlumatları ötürə bilər. Hərbi analitik Sergey Miqdal hesab edir ki, Moskva peyk imkanlarına görə Tehrana belə məlumatlar verə bilər, lakin bu yardım müharibənin nəticəsini dəyişəcək səviyyədə deyil.
Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin hərbi-hava qüvvələri İran ərazisində istədikləri hədəfləri vurmaq imkanına malikdir. Miqdal vəziyyəti belə təsvir edir: “İki ağır çəkili boksçu küncdə sıxışdırılmış yüngül çəkili rəqibi vurur, Rusiya isə sadəcə ona su verən köməkçi rolunu oynayır”.
Ekspert hesab edir ki, həm Moskva, həm də Vaşinqton bu səbəbdən münasibətlərin kəskin pisləşməsini istəmir. ABŞ Ukrayna ilə bağlı danışıqları davam etdirmək istəyir, Rusiya isə İran uğrunda ABŞ-la açıq qarşıdurmaya getmək niyyətində deyil.
Hadisənin gedişatını izləmək üçün ain.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
