Alimlər aşkar ediblər ki, cüt asteroidal sistemlər statik deyil, əksinə dinamikdir. Tədqiqatçılara görə, kiçik peykləri olan asteroidlər yavaş, yumşaq toqquşmalar zamanı daş və toz mübadiləsi apara bilər və bu proses milyonlarla il davam edir.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Interesting Engineering" yazır.
“Bu qarşılıqlı təsirlər kosmik qar dənələri kimi fəaliyyət göstərir, orbital cisimlərin səthini və strukturunu tədricən dəyişdirir. DART missiyası vasitəsilə əldə olunan şəkillər astronomlara bu mübadilələri misli görünməmiş dəqiqliklə izləməyə imkan verdi və göstərdi ki, hətta kiçik peyklər də asteroidlərin təkamülündə çox mühüm rol oynaya bilər", deyə məqalədə bildirilir.
Alimlər həmçinin qeyd edirlər ki, bu prosesin anlaşılması Yer yaxınlığındakı asteroidlərin davranışını daha yaxşı proqnozlaşdırmağa və Günəş sisteminin erkən dövrünü anlamağa kömək edir; həmin dövrdə belə qarşılıqlı təsirlərin kosmosda materialların paylanmasına töhfə verdiyi ehtimal olunur.
NASA-nın DART kosmik aparatı vasitəsilə alimlər asteroidal peyklərin fəaliyyətini müşahidə edərək daş və tozun bir asteroiddən digərinə təbii hərəkət etməsinin ilk birbaşa sübutlarını əldə ediblər.
“Məlumatlar DART-ın 2022-ci ildə 65803 Didym asteroidinin kiçik təbii peyki Dimorf ilə toqquşmasından dərhal əvvəl çəkilib. Şəkillərdə peykin səthində açıq vərəq şəklində işıqlı zolaqlar görünür – bu, aşağı sürətli toqquşmaların əlamətidir", deyə məqalədə vurğulanır.
Əvvəlcə alimlər şübhə edirdilər ki, bu zolaqlar kameranın səhvi və ya şəkil emalı nəticəsində meydana gəlib. Lakin ətraflı analiz göstərdi ki, bu zolaqlar yavaş hərəkət edən materialın, yəni “kosmik qar dənələrinin” nəticəsidir.
DART missiyasından alınan şəkillərin analizi tədqiqatçılar üçün unikal çağırış olub. Kosmik gəmi Dimorfa demək olar ki, düz trayektoriyada yaxınlaşdığı üçün işıqlandırma və perspektiv demək olar ki, dəyişmirdi; bu isə real səth xüsusiyyətləri ilə vizual artefaktları fərqləndirməyi çətinləşdirirdi.
“Qalıqların həqiqiliyini təsdiqləmək üçün komanda onları peykin kənarındakı tək sahəyə qədər izləyib – günəş işığının birbaşa düşmədiyi bölgəyə", deyə məqalədə əlavə edilib.
Nəticədə xəritələşdirmə göstərib ki, açıq vərəq şəklindəki zolaqlar yalnız işıqlandırmanın yaratdığı illuziya deyil, asteroid ilə onun peyki arasında yavaş material hərəkətinin, yəni “kosmik qar dənələrinin” dəqiq sübutudur və cüt asteroidal sistemlərin dinamik təbiətini göstərir.
Bu kəşf asteroidlərin təkamülünü anlamağa kömək edir, həmçinin Yerə yaxın asteroidlərin hərəkətini proqnozlaşdırmaq və hətta mikrobların asteroid qırıntıları vasitəsilə planetlər arasında yayılması ehtimalını araşdırmaq üçün mühüm məlumat verir. Bu hipoteza “litopanspermiya” adlanır və həyatın meteoritlər və planet qalıqları vasitəsilə yayılmasını nəzərdə tutur.
Samir
