Elm dünyası məşhur basketbol cırıltısının arxasındakı sirrə işıq salıb. İdman zallarının hündür tavanlarından əks-səda verən və oyunun bir hissəsi hesab edilən cırıltı uzun müddətdir ki, fiziklər üçün bir tapmaca olub.
Moderator.az lent.az-a istinadən xəbər verir ki, tətbiqi mexanika üzrə mütəxəssis, professor Katia Bertoldinin rəhbərlik etdiyi alimlər qrupu səsin yaranma prosesini saniyəbəsaniyə izləmək üçün qabaqcıl görüntüləmə texnologiyalarından istifadə edib. Məlumatlar cırıltının sadəcə ayaqqabı ilə döşəmə arasındakı təmasdan deyil, həm də səthdə seysmik dalğalara bənzər hərəkətlərdən qaynaqlandığını ortaya qoyub.
Araşdırma qrupu, saniyədə minlərlə kadr çəkə bilən kameralar vasitəsilə basketbol ayaqqabısının şüşə lövhə üzərində hərəkətini izləyib. Görüntülər rezin altlığın səthdə hərəkət edərkən mikroskopik "partlayışlar" yaratdığını göstərib. Bu partlayışların sürəti və tezliyi ayaqqabının altlığının sərtliyi və qalınlığı ilə birbaşa əlaqəli bir tezlik yaradıb. Altlıqdakı rezin hamar olsaydı, bu zərbələr nizamsız hala gələr və tanış musiqi cırıltısı əvəzinə boğuq bir səs çıxarardı.
Basketbol ayaqqabılarının altlığındakı ziqzaq və ya zolaqlı naxışlar idmançının sürüşməsinin qarşısını almaqla yanaşı, səsin xarakterini də müəyyən edir. Araşdırma nəticələrinə görə, bu xətlər vibrasiya impulslarını istiqamətləndirir və onların müəyyən bir tezlikdə birləşməsi ilə nəticələnir. Bu, hər addımda sabit, yüksək tonla nəticələnir.
Araşdırmaçılar bildirirlər ki, bu xətlərin dizaynını dəyişdirməklə sürtünmə səsini demək olar ki, musiqi aləti kimi formalaşdırmaq mümkündür.
Kəşfin ən diqqətəlayiq tərəfi cırıltı səsinin yayılma tərzinin Yer qabığındakı qırılma xətlərində baş verən qırılmalara bənzəməsi olub. Professor Bertoldi ayaqqabı dabanındakı hərəkətlərin "açılma-sürüşmə təsirləri" kimi təsvir edildiyini və bunların zəlzələlər zamanı baş verən qırılmalarla eyni fiziki prinsiplərə əsaslandığını bildirib.
Bu kəşf təkcə idman dünyası üçün deyil, həm də seysmologiya və geologiya sahələrindəki tədqiqatlar üçün böyük maraq doğurur. Kiçik ayaqqabı dabanında sürtünmə dinamikasının açılması nəhəng qırılma xətlərində enerji yığılması və qırılma momentlərini anlamaq üçün yeni bir yol təqdim edir.
Araşdırmanın nəticələri sənaye dizaynından geoloji proqnozlara qədər geniş sahələrdə istifadə potensialına malikdir. Alimlər vurğulayırlar ki, səth teksturalarının sürtünməyə təsirini dəqiq idarə edə bilsələr, bu, daha təhlükəsiz əyləc sistemlərindən daha davamlı maşın hissələrinə qədər bir çox sahədə inqilab yarada bilər.
Basketbol meydançasındakı o yüksək səsli cırıltı artıq elmin mikroskopik dünyasında zəlzələləri anlamaq üçün bir bələdçiyə çevrilib.
