ain.az xəbər verir, Azpolitika.az saytına əsaslanaraq.
Regionda ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardığı müharibə yeni reallıqlar diktə edir. Bu qarşıdurma tərəflərin mövqelərini köklü şəkildə dəyişir və artıq heç nə əvvəlki kimi olmayacaq. Politoloq Fərhad Məmmədov mövcud vəziyyəti və tərəflərin itkilərini təhlil edərək, mümkün danışıqların niyə perspektivsiz olduğunu əsaslandırıb.
Müharibənin acı nəticələri: Hamı uduzur
Hazırkı mənzərə göstərir ki, prosesdən həm dövlətlər, həm də hakim rejimlər zərərli çıxır:
ABŞ: Müharibəni təşviq edən
Vaşinqton yüz milyardlarla dollar resurs itirir. Onlarla ölü və yüzlərlə yaralı amerikalı hərbçi var. Körfəz ölkələrindən gözlənilən 1 trilyon dollarlıq sifarişlərin ixtisar riski yaranıb. Tramp administrasiyasının aralıq seçkilər ərəfəsində seçiciyə təqdim edə biləcəyi uğur hekayəsi demək olar ki, yoxdur.
İsrail: Hərbi baxımdan daha əlverişli görünsə də, daxili vəziyyət mürəkkəbdir. "Hizbullah"ın zəiflədilməsinə rəğmən, İsrailə endirilən zərbələr ictimai rəyə və iqtisadiyyata ciddi ziyan vurur. Müharibədən qidalanan Netanyahu rejimi xalqa sülh vəd edə bilmir, çünki müharibənin dayanması onun hakimiyyətinin sonu deməkdir.
İran: Ən böyük itkilərə məruz qalan tərəfdir. Onilliklər ərzində milyardlarla dollar xərclənən hərbi infrastruktur darmadağın edilib. Hərbi-siyasi elitanın bir çox üzvünün qətlə yetirilməsi fonunda iqtisadi böhran siyasi böhranla birləşir. Rejim üçün ən böyük təhlükə "Rəhbər" seçkisinin legitimliyinin şübhə altına alınması ilə yarana biləcək konstitusiya böhranıdır.
Körfəz ölkələri: Maddi və imic baxımından astronomik məbləğlər itirirlər. İnvestor etimadının bərpası və yenidən silahlanma üçün nəhəng vəsaitlər tələb olunacaq. Xüsusilə Bəhreyn üçün vəziyyət daha ağırdır.
Danışıqlar niyə nəticə verməyəcək?
Fərhad Məmmədovun fikrincə, ABŞ və İran arasında hər hansı razılaşma cəhdi bir neçə fundamental səbəbdən dayanıqlı ola bilməz:
1. Maksimalist tələblər və etimadsızlıq: Bombalamalar və qarşılıqlı fiziki məhv etmə cəhdləri şəraitində danışıqlar aparmaq demək olar ki, qeyri-mümkündür. Tərəflərin tələbləri həddindən artıq kəskindir.
2. Raket proqramı və "proksi qüvvələr": Nüvə proqramı ətrafında müəyyən müzakirələr olsa da, raket proqramı və proksi qüvvələrdən imtina İran üçün "intihar" deməkdir. Cari müharibə göstərdi ki, Tehran üçün bu iki amil yeganə effektiv müdafiə və hücum vasitəsidir.
3. İsrail amili: İran İsraili tərəf kimi tanımır və onunla birbaşa təmas qurmur. İsrailin iştirak etmədiyi heç bir saziş isə hücumdan sığortalanmaq üçün təminat verə bilməz.
4. ABŞ-nin strateji maraqları: Vaşinqton regiondan getmək, Hörmüz boğazını İranın nəzarətinə vermək və ya hansısa təzminat ödəmək niyyətində deyil.
Perspektiv: Kim güzəştə gedəcək?
Ekspert hesab edir ki, nə Tramp, nə Netanyahu, nə də İranın yeni kollektiv "rəhbərliyi" hər hansı addımı geri çəkilmə kimi qiymətləndirə bilməz. Tərəflər hələ də bir-birinin dözümlülüyünü yoxlayır və danışıqlar prosesini yeni zərbələr endirmək üçün manevr kimi istifadə edirlər.
Mövcud hərbi eskalasiyadan çıxış yolu yalnız ABŞ-nin iradəli qərarı və ya İranın ciddi güzəştləri hesabına ola bilər. Lakin hazırkı rejimlər və konyunktur şəraitində münaqişənin yaxın perspektivdə həlli real görünmür.
"AzPolitika.info"
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
