İran münaqişəsi, Hörmüz boğzasında neft daşımalarında yaranan fasilələlər və bu hadisələr zəncirinin yaratdığı qlobal enerji şoku fonunda Avrozonada istehlak qiymətlərində sürətli artım müşahidə olunmaqdadır.
Bu barədə “Euronews” telekanalı “Eurostat”a istiadən məlumat verir.
Məlumata görə, hazırda vahid valyuta zonasında 2022-ci ilin oktyabrından bəri ən yüksək inflyasiya tempi qeydə alınıb.
Bir ay əvvəl enerji avrozonada inflyasiyanın aşağı səviyyədə qalmasına dəstək olurdu. Fevral ayında enerji qiymətləri illik ifadədə 3,1% azalmışdı və ümumi inflyasiya səviyyəsi 1,9% olmaqla Avropa Mərkəzi Bankının 2%-lik hədəfi civarında idi. Daha sonra İran müharibəsinin başladı və bu istehlak qiymətlərinin artımına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərdi.
“Eurostat”ın çərşənbə axşamı yayımladığı ilkin hesabata əsasən, Avrozonada illik inflyasiya mart ayında 2,5%-ə yüksəlib. Hərçənd fevralda bu göstərici illik ifadədə 1,9% təşkil edirdi.
Enerji şoku 2022-ci ildən bəri ən sürətli aylıq inflyasiya artımına səbəb olub.
Qeyd edək ki, 2015-ci ildə İran və 5+1 qrupu arasında İranın nüvə proqramı ilə əlaqədar Hərtərəfli Birgə Fəaliyyət Planı üzrə razılıq əldə olunub və BMT Təhlükəsizlik Şurası 2231 saylı qətnaməni qəbul edib. Bu qətnamə İran əleyhinə tətbiq olunan öncəki 6 qətnamələri və İranın nüvə proqramı ilə əlaqədar genişhəcmli sanksiyaların dayandırılması ilə nəticələnib.
2018-də ABŞ sözügedən plandan çıxması ilə İrana qarşı sanksiyalar tətbiq edib. İranın mərhələli şəkildə planda nəzərdə tutulan məhdudiyyətləri dayandırması digər ölkələr tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb. Nəticədə 28 sentyabr 2025-də İran əleyhinə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri yenidən bərpa olunub.
Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin 2025-ci ilin may ayında yayımladığı hesabata əsasən, İranın zənginləşdirdiyi uranın həcmi 9 247 kiloqram təşkil edib və 60%-dən yuxarı zənginləşdirilən uranın həcmi isə 408 kiloqramdır.
ABŞ və İran arasında İranın nüvə proqramı ilə bağlı iki dəfə ayrı zamanlarda müzakirələr aparılsa da, tərəflər arasında konkret razılaşma əldə olunmayıb və hər iki müzakirə qarşıdurma ilə nəticələnib. Sonuncu olaraq 28 fevraldan etibarən ABŞ və İsrail İrana hərbi hava hücumlarına başlayıb.
Buna cavab olaraq İran da həmin gündən etibarən İsrailə və ABŞ-nin region ölkələrindəki hərbi obyektlərinə raket və dronlarla hücum edib. Sonradan qarşıdurma daha da genişlənərək Yaxın Şərqin müxtəlif ölkələrini əhatə edib.
Münaqişə nəticəsində regionun enerji infrastrukturu və dəniz nəqliyyatı da ciddi risk altına düşüb. Hörmüz boğazı ətrafında təhlükəsizlik gərginliyi səbəbindən dünya bazarında neft qiymətləri kəskin artıb. İran Hörmüz boğazına nəzarəti tam şəkildə özündə saxlayaraq sadəcə lazım bildiyi gəmilərin boğazdan keçməsinə icazə verir.
