"Uşaqlarda yüksək qan təzyiqinin erkən mərhələdə aşkarlanması və həyat tərzində düzgün dəyişikliklərin edilməsi gələcək ağırlaşmaların qarşısını almaqda həlledici rol oynayır".
Bunu "Unikal"a açıqlamasında Diaqnoz Tibb Mərkəzinin Kardioloqu Ağadadaş Rəşidov deyib.
Onun sözlərinə görə, uşaqlarda və yeniyetmələrdə yüksək qan təzyiqi (arterial hipertoniya) uzun illər yalnız böyüklərə xas problem hesab edilsə də, son dövrlərdə bu halın uşaqlar arasında da artdığı müşahidə olunur. Erkən yaşda yaranan hipertoniya vaxtında aşkar olunmazsa, gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorlarından birinə çevrilə bilər.
Hipertoniya nədir?
Arterial təzyiq – qanın damar divarına göstərdiyi təzyiqdir. Uşaqlarda bu göstərici yaşa, cinsə və boya görə dəyişir. Əgər təzyiq normadan yüksəkdirsə və bu hal davamlıdırsa, bu zaman hipertoniya diaqnozu qoyulur.
Uşaqlarda hipertoniya növləri
Uşaqlarda yüksək qan təzyiqi iki əsas növə bölünür:
1. Birincili (essensial) hipertoniya
• Daha çox yeniyetmələrdə rast gəlinir
• Əsas səbəb həyat tərzi ilə bağlıdır
• Risk faktorları:
• Artıq çəki və piylənmə
• Fiziki aktivliyin azlığı
• Duzlu və qeyri-sağlam qidalanma
• Stress
2. İkincili hipertoniya
• Daha çox kiçik yaşlı uşaqlarda müşahidə olunur
• Müəyyən xəstəliklərlə əlaqəlidir:
• Böyrək xəstəlikləri
• Hormonal pozğunluqlar
• Ürək qüsurları
• Dərmanların təsiri
Əlamətləri
Uşaqlarda hipertoniya çox zaman gizli keçir və təsadüfi müayinələr zamanı aşkar edilir. Lakin bəzi hallarda aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
• Baş ağrısı
• Başgicəllənmə
• Yorğunluq
• Burun qanaxmaları
• Görmə bulanıqlığı
• Ürəkdöyünmə
Risk faktorları
Uşaqlarda hipertoniya riskini artıran əsas faktorlar:
• Ailədə hipertoniya tarixçəsi
• Artıq çəki və piylənmə
• Oturaq həyat tərzi
• Fast food və duzlu qidaların çox qəbulu
• Şəkərli içkilər
• Stress və psixoloji gərginlik
Diaqnostika
Hipertoniyanın diaqnozu üçün:
• Qan təzyiqinin bir neçə dəfə ölçülməsi
• 24 saatlıq təzyiq monitorinqi (Holter)
• Qan və sidik analizləri
• Böyrək və ürək müayinələri (USM, EKQ, EXO)
Erkən diaqnoz çox vacibdir, çünki xəstəlik uzun müddət simptomsuz qala bilər.
Müalicə və idarəetmə
Müalicə səbəbdən asılı olaraq təyin olunur:
Həyat tərzi dəyişiklikləri
• Sağlam qidalanma (duzun azaldılması)
• Fiziki aktivliyin artırılması
• Çəkinin normallaşdırılması
• Ekran vaxtının azaldılması
• Stressin idarə olunması
Dərman müalicəsi
• Əgər təzyiq yüksək qalırsa və ya ağırdırsa, həkim tərəfindən dərmanlar təyin edilir
• Özbaşına dərman istifadəsi qəti qadağandır
Fəsadları
Müalicə olunmayan hipertoniya aşağıdakı ciddi problemlərə səbəb ola bilər:
• Ürək xəstəlikləri
• Böyrək zədələnməsi
• Damar problemləri
• Gələcəkdə insult və infarkt riski
Profilaktika
Uşaqlarda hipertoniya riskini azaltmaq üçün:
• Sağlam qidalanma vərdişləri formalaşdırın
• Uşaqları aktiv həyat tərzinə təşviq edin
• Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçirin
• Uşağın psixoloji vəziyyətinə diqqət edin
Nəticə
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə yüksək qan təzyiqi ciddi, lakin qarşısı alına bilən bir problemdir. Erkən diaqnoz və düzgün həyat tərzi ilə bu xəstəliyin qarşısını almaq və gələcək ağırlaşmaları önləmək mümkündür. Valideynlərin diqqətli olması və uşaqların mütəmadi tibbi nəzarətdə saxlanılması bu baxımdan həyati əhəmiyyət daşıyır.
