Viruslar uzun müddətdir ki, aldatma ustaları hesab olunurlar: onlar hüceyrələrə nüfuz edir, onları özləri üçün işləməyə məcbur edir və oyun qaydalarını tez bir zamanda dəyişdirirlər. Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, buda son deyil.
Medicina.az xəbər verir ki,bəzi viruslar sözün əsl mənasında digər virusların kimyəvi siqnallarını "eşidə" və bəzən bu məlumatdan öz xeyrinə istifadə edə bilirlər.
Bu tədqiqat bakteriyaları yoluxduran bakteriofaqlar — viruslar haqqındadır. Alimlər virus "ünsiyyətini" öyrənmək üçün məhz bu bakteriofaqlardan istifadə ediblər. Bakteriofaqlar torpaqda, suda, qidada və heyvan və insanların bağırsaqlarında yaşayır və uzun müddətdir ki, mikrokosmosun vacib bir hissəsi hesab olunur.
Ekseter Universitetinin tədqiqatçıları bu virusların həyatlarında ən vacib qərarlardan birini qəbul etmək üçün istifadə etdikləri kimyəvi siqnallar sisteminə diqqət yetirib: ev sahibi hüceyrəni dərhal məhv edib çoxaltmaq, yoxsa bir müddət onun içində hərəkətsiz qalmaq.
Bu sistem arbitrium adlanır. O, qısa peptidlərə - kiçik siqnal molekullarına əsaslanır. Əvvəllər hər bir virusun yalnız öz siqnallarını tanıdığı, sanki öz gizli dilində ünsiyyət qurduğu düşünülürdü. Yeni tədqiqatlar, faqların yad siqnallara - hətta digər növlərin və bəzən hətta digər cinslərin viruslarından gələn siqnallara da cavab verə biləcəyini aşkar edib. Bu o deməkdir ki, viruslar həqiqətən də başqalarının "söhbətlərini" eşidə bilər.
Maraqlı hissə də burada ortaya çıxır. Yad siqnal mütləq kömək etmir. Bəzən virusu çaşdırır və onu əlverişsiz bir qərar verməyə məcbur edir. Məsələn, faq aktiv şəkildə çoxalmaq əvəzinə, daha "səssiz" rejimə keçə bilər və ya əksinə, hüceyrənin ən böyük fayda vermədiyi bir vaxtda onu məhv etməyə başlaya bilər. Məqalənin müəllifləri birbaşa bildirirlər ki, bu cür növlərarası siqnallar lizis və lizogeniya arasındakı keçid, yəni hüceyrə ölümünə səbəb olan sürətli çoxalma ilənəticələnə bilər.
Viruslar kimyəvi söhbətlərin, dinləmənin və bəzən dezinformasiyanın daim baş verdiyi bir mühitdə mövcuddurlar. Bir virus siqnalı başqa bir virusu onun üçün səhvolanbir qərara sövq edə bilər.
Bu iş viruslar anlayışını dəyişdirir. Onlar adətən çox sadə parazitlər kimi təsvir olunurlar: hüceyrəyə daxil olur, çoxalır və sonra çıxırlar, ammabu belə deyil.
Bakteriyalara yoluxan viruslar belə bir növ kimyəvi ekosistemdə iştirak edə bilər və burada yalnız sahibi deyil, həm də qonşu rəqibləri nəzərə almalıdırlar.
Bakteriofaqlar uzun müddətdir ki, təhlükəli bakteriyalara, xüsusən də antibiotiklərə davamlı olanlara qarşı potensial bir vasitə hesab olunurlar. Əgər faqlar həqiqətən bir-birinə kimyəvi siqnallar vasitəsilə təsir göstərə bilirlərsə, bu, faq terapiyası üçün vacib ola bilər: bəzi viruslar nəzəri olaraq digərlərinin təsirini gücləndirə və ya zəiflədə bilər.
Biz hiyləgərliyin, aldatmanın və məlumat uğrunda mübarizənin mürəkkəb orqanizmlərin qoruğu olduğunu düşünməyə öyrəşmişik. Beyni və ya sinir sistemi olmayan viruslar belə, başqalarının mesajlarının dəyərini başa düşür və onlardan öz xeyrinə istifadə edə bilirlər.
Aygün Musayeva
