Lent az portalından alınan məlumata görə, ain.az xəbər verir.
Yaxın Şərqdə gərginliyin azalacağına dair son xəbərlər müəyyən nikbinlik yaradır. ABŞ və İran arasında dolayı danışıqların intensivləşməsi, Pakistanın vasitəçilik rolu və İsrail-Livan xəttində mümkün atəşkəs müzakirələri regionda müharibənin bitməsi üçün real imkanların formalaşdığını göstərir. Lakin bu prosesin uğurla nəticələnməsi üçün bir neçə əsas məsələ həll olunmalıdır.
Lent.az-ın əməkdaşı beynəlxalq mənbələrə əsasən müharibə ilə əlaqədar bəzi sualların cavabını sizə təqdim edir:
ABŞ-İran müharibəsinin bitməsi üçün nə lazımdır?
Birincisi, diplomatik kanalların açıq qalması və tərəflərin kompromisə hazır olması əsas şərtdir. Hazırda Pakistanın vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar bu baxımdan mühüm rol oynayır. İran və ABŞ arasında əsas fikir ayrılığı Tehranın nüvə proqramı ilə bağlıdır. İranın uranın zənginləşdirilməsini neçə il müddətinə dayandıracağı və artıq mövcud olan zənginləşdirilmiş uranın taleyi danışıqların mərkəzində dayanır.
İkincisi, Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi təmin edilməlidir. Bu strateji su yolu dünya enerji tədarükünün təxminən 20 faizini təşkil edir. İranın Omanın sularına düşən hissədə gəmilərin təhlükəsiz keçidinə icazə verə biləcəyi ilə bağlı təklifləri müsbət siqnal hesab olunur. Əgər bu məsələ razılaşdırılarsa, qlobal enerji bazarlarında sabitlik bərpa oluna bilər.
Üçüncüsü, regional münaqişələr – xüsusilə İsrail və Livan arasında davam edən gərginlik – aradan qaldırılmalıdır. ABŞ administrasiyası da açıq şəkildə bildirir ki, Livandakı müharibənin dayandırılması ümumi sülh razılaşmasının əsas şərtlərindən biridir. Bu münaqişə İranın dəstəklədiyi Hizbullah ilə İsrail arasında olduğu üçün birbaşa ABŞ-İran münasibətlərinə təsir göstərir.
Dördüncüsü, qarşılıqlı etimadın formalaşması vacibdir. Uzun illər davam edən sanksiyalar, qarşılıqlı ittihamlar və hərbi toqquşmalar tərəflər arasında dərin inamsızlıq yaradıb. Bu inamsızlıq aradan qaldırılmadan uzunmüddətli sülh mümkün deyil.
Müharibənin uzanmasını istəyən maraqlar kimlərdir?
Bu cür münaqişələrin davam etməsində müxtəlif maraq qrupları rol oynayır. İlk növbədə, hərbi-sənaye kompleksi qeyd olunmalıdır. Müharibə vəziyyəti silah istehsalçıları və müdafiə sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün böyük gəlir mənbəyidir.
İkinci olaraq, regiondakı bəzi siyasi qüvvələr gərginliyin davam etməsində maraqlıdır. Müharibə daxili problemləri ört-basdır etmək, ictimai diqqəti başqa istiqamətə yönəltmək və hakimiyyətin möhkəmlənməsi üçün alət kimi istifadə oluna bilər. Məsələn, İran ölkəsində hazırkı hakimiyyət sisteminə baş qaldıran qüvvələri savaşla dayandıra bildi.
Üçüncü mühüm faktor enerji bazarıdır. Hörmüz boğazında gərginlik neft və qaz qiymətlərinin artmasına səbəb olur ki, bu da bəzi ölkələr və şirkətlər üçün iqtisadi üstünlük yaradır.
Bundan əlavə, geosiyasi rəqabət də müharibənin uzanmasına təsir edir. Böyük güclər regionda təsir dairəsini genişləndirmək üçün bəzən birbaşa olmasa da, dolayı yollarla münaqişələrin davam etməsinə şərait yaradır.
Livanın bərpası üçün məsuliyyət kimin üzərinə düşür?
Livanın bərpası məsələsi çoxşaxəli və mürəkkəbdir. İlk növbədə, bu məsuliyyət Livan dövlətinin öz üzərinə düşür. Dövlət institutlarının gücləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin olunması və korrupsiyaya qarşı mübarizə bərpa prosesinin əsasını təşkil edir.
Eyni zamanda, beynəlxalq ictimaiyyətin rolu da böyükdür. ABŞ, Avropa İttifaqı və Körfəz ölkələri Livanın yenidən qurulmasına maliyyə və texniki dəstək verə bilər. Bu dəstək olmadan ölkənin iqtisadi və infrastruktur baxımından ayağa qalxması çətin görünür.
İsrailin də müəyyən məsuliyyəti var, çünki hərbi əməliyyatlar nəticəsində Livanda ciddi dağıntılar baş verib. Müharibənin nəticələrinin aradan qaldırılması üçün beynəlxalq hüquq çərçivəsində müəyyən öhdəliklər gündəmə gələ bilər.
Digər tərəfdən, İran və onun dəstəklədiyi qüvvələr də prosesə təsir göstərir. Hizbullahın fəaliyyəti Livanın daxili sabitliyinə və beynəlxalq münasibətlərinə birbaşa təsir etdiyindən, bu faktor da nəzərə alınmalıdır.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, ABŞ-İran müharibəsinin sona çatması mümkündür, lakin bu, yalnız kompleks və çoxsəviyyəli razılaşmalar nəticəsində baş verə bilər. Nüvə proqramı, regional münaqişələr və enerji təhlükəsizliyi kimi məsələlər paralel şəkildə həll olunmalıdır. Eyni zamanda, müharibənin davam etməsində maraqlı olan qüvvələrin təsiri minimuma endirilməlidir.
Livanın bərpası isə təkcə bir tərəfin deyil, həm daxili, həm də beynəlxalq aktorların birgə məsuliyyətidir. Əgər tərəflər real kompromisə gedə bilsələr, Yaxın Şərqdə uzun müddətdir gözlənilən sabitlik və sülh əldə oluna bilər.
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
