"Vaşinqton və Tehran təhlükəli dalana dirənib..."
ABŞ və İran uğursuz danışıqlardan sonra "nə sülh, nə müharibə" vəziyyətinə düşüblər. Bu qarşıdurmanın nəticəsi birbaşa qlobal iqtisadiyyata təsir edə bilər.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "nyt.com" nəşri yazıb.
Qarşıdurmanın dalanı
Vaşinqton Tehrandan daha uzun müddət davam gətirəcəyinə ümid edir, lakin yaxın zamanda razılaşma əldə olunmasa, bu vəziyyət ABŞ üçün ciddi risklər yaradır. Analitiklərə görə, hər iki tərəf rəqibindən daha uzun müddətə dözməyə çalışır. İran rəsmiləri əmindir ki, iqtisadi çətinliklərə Donald Trampdan daha uzun müddət tab gətirə bilərlər.
Bununla belə, Tehranda narahatlıq qalır: danışıqlar olmadan ölkə tələyə düşə və ABŞ və ya İsrail istənilən an hücuma keçə bilər. İranlı politoloq Sasan Kərimi mövcud vəziyyəti yekun razılaşmasız bitən qarşıdurma kimi qiymətləndirir. İran mətbuatında bu mərhələ "strateji qeyri-müəyyənlik" adlandırılır və risklərin yüksək olduğu vurğulanır.
Danışıqların dalana dirənməsi
ABŞ və İsrailin zərbələrindən sonra əldə olunan atəşkəsə baxmayaraq, tərəflər geri addım atmır. Donald Tramp İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılan növbəti danışıqlar raundunu ləğv edib və İranın bu prosesi vaxt itkisinə çevirdiyini bildirib. Tehran isə ABŞ-ın tətbiq etdiyi dəniz blokadası aradan qaldırılmadan birbaşa danışıqlara razılaşmayacağını açıqlayır.
Bununla yanaşı, İran diplomatik kanalları tam bağlamır. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçı region ölkələri ilə fəal təmaslar aparır və vasitəçilik imkanları hələ də qalır. İran daxilində bəzi keçmiş rəsmilər razılaşma üçün konkret çərçivə hazırlanmasını təklif etsə də, hazırda status-kvonun qorunması daha təhlükəsiz hesab olunur.
İqtisadi təzyiq və risklər
İran iqtisadiyyatı artıq ciddi böhran yaşayır: işdən çıxarmalar artır, neft-kimya məhsulları və dərman çatışmazlığı hiss olunur. İqtisadçılar xəbərdarlıq edir ki, ən yaxşı halda belə inflyasiya 49 faizə çata bilər. "Nə sülh, nə müharibə" ssenarisi davam edərsə, inflyasiya 70 faizə qədər yüksələ bilər, hərbi əməliyyatların bərpası isə 120 faizdən yuxarı hiperinflyasiya riski yaradır.
Bəzi ekspertlər hesab edir ki, İran bu təzyiqə bir neçə ay davam gətirə bilər. Digər tərəfdən, neft və gübrə ixracında mümkün fasilələr qlobal iqtisadiyyatda daha ağır sarsıntılar yarada bilər və bu, ABŞ-ı yenidən danışıqlara qayıtmağa məcbur edə bilər. Nəticədə, "nə müharibə, nə razılaşma" formatı İran üçün müəyyən üstünlüklər versə də, onu daha həssas vəziyyətə salır və çıxış yolu hələ görünmür.
