Prezident İlham Əliyev: “Azərbaycan qazı 16 ölkəyə ixrac edilir və onlardan 10 ölkə Avropa İttifaqının üzvüdür”
2026-cı ilin 27 aprel tarixində Qəbələdə Azərbaycan ilə Avropa arasında enerji əməkdaşlığının gələcəyinə işıq salan mühüm bir görüş baş tutdu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Çex Respublikasının Baş naziri Andrej Babiš arasında keçirilən danışıqlar və mətbuata verilən bəyanatlar göstərdi ki, tərəflər münasibətləri yalnız mövcud enerji ticarəti çərçivəsində deyil, daha geniş və uzunmüddətli strateji əməkdaşlıq səviyyəsində inkişaf etdirmək niyyətindədir. Bu görüş həm Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində artan rolunu, həm də region ölkələri ilə qurulan çoxşaxəli tərəfdaşlıq modelinin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. İki ölkənin lideri tərəfindən mətbuata verilən bəyanatlar Azərbaycan-Avropa enerji əməkdaşlığının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, hazırda Azərbaycan təbii qazını 16 ölkəyə ixrac edir və bu ölkələrdən 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür. Bu fakt Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi sahəsində Avropa üçün etibarlı tərəfdaş olduğunu bir daha təsdiqləyir. Xüsusilə son illərdə geosiyasi gərginliklər və enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın rolu daha da artmışdır. Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi və onun əsas komponentləri – TANAP və TAP boru kəmərləri vasitəsilə Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu, Avropa ölkələrinin tək mənbədən asılılığını azaltmaqla yanaşı, regionda iqtisadi və siyasi sabitliyə də töhfə verir.
Liderlərin görüşündə xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri Azərbaycanın Çexiyaya qonşu ölkələrə qaz ixrac etməsi və bu kontekstdə Praqa ilə əməkdaşlıq imkanlarının müzakirə olunmasıdır. Çexiya birbaşa Azərbaycan qazını idxal etməsə də, region ölkələri vasitəsilə bu resurslardan faydalanmaq potensialına malikdir. Andrej Babiš ilə aparılan danışıqlar göstərir ki, tərəflər enerji sahəsində əlaqələri yalnız mövcud çərçivə ilə məhdudlaşdırmaq niyyətində deyillər. Əksinə, bu əməkdaşlıq daha geniş və uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq kimi nəzərdən keçirilir. Buraya enerji ilə yanaşı, sənaye, texnologiya və infrastruktur sahələrində də birgə layihələrin həyata keçirilməsi daxildir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan bu əməkdaşlığa sadəcə ticarət əməliyyatı kimi baxmır. Burada əsas məqsəd uzunmüddətli, qarşılıqlı faydaya əsaslanan tərəfdaşlıq modelinin qurulmasıdır. Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində iqtisadi diplomatiyanın artan rolunu da əks etdirir. Enerji resurslarının ixracı ilkin mərhələ olsa da, gələcəkdə bu əlaqələrin daha kompleks iqtisadi münasibətlərə çevrilməsi gözlənilir. Məsələn, enerji infrastrukturu, yaşıl enerji, bərpa olunan mənbələr və innovativ texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri genişdir.
Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı mövqeyinin güclənməsi yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi baxımdan mühüm nəticələr doğurur. Bu, ölkənin beynəlxalq arenada nüfuzunu artırmaqla yanaşı, regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Çexiya ilə aparılan danışıqlar isə göstərir ki, Azərbaycan Avropa ilə münasibətlərini təkcə böyük dövlətlərlə deyil, həm də Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ilə balanslı şəkildə inkişaf etdirir. Bu isə enerji diplomatiyasının daha çevik və inklüziv modelini formalaşdırır.
Azərbaycan ilə Çexiya arasında münasibətlər son illərdə yalnız enerji sahəsi ilə məhdudlaşmayaraq daha geniş və strateji istiqamətlər üzrə inkişaf etməkdədir. Prezident İlham Əliyev ilə Baş naziri Andrej Babiš arasında keçirilən görüş zamanı səsləndirilən fikirlər iki ölkə arasında müdafiə sənayesi, iqtisadiyyat və institusional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün geniş imkanların mövcud olduğunu ortaya qoydu. Azərbaycan-Çexiya əməkdaşlığında xüsusi yer tutan sahələrdən biri müdafiə sənayesidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu istiqamətdə artıq uzun illərdir uğurlu əməkdaşlıq həyata keçirilir. Azərbaycan Çexiyadan müxtəlif hərbi təyinatlı məhsullar idxal edir və bu, ölkənin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Lakin əməkdaşlıq yalnız idxal səviyyəsində qalmır. Hazırda tərəflər birgə istehsal layihələri üzərində fəal danışıqlar aparırlar. Bu isə münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Birgə istehsal həm texnologiya transferi, həm də yerli sənayenin inkişafı baxımından Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan son illərdə müdafiə sənayesində yerli istehsalın artırılmasına böyük önəm verir. Bu siyasət ölkənin strateji müstəqilliyini gücləndirməklə yanaşı, iqtisadi inkişafına da töhfə verir. Çexiya isə bu sahədə zəngin təcrübəyə malik ölkələrdən biridir. Məhz bu səbəbdən Çexiya ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın müdafiə sənayesində keyfiyyət və texnoloji səviyyənin yüksəldilməsinə şərait yaradır. Birgə layihələr çərçivəsində yeni istehsal sahələrinin yaradılması, müasir texnologiyaların tətbiqi və kadr hazırlığı kimi istiqamətlərdə ciddi irəliləyiş gözlənilir.
Görüş zamanı müzakirə olunan digər mühüm məsələ Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyətinin aktivləşdirilməsi olub. Bu mexanizm iki ölkə arasında iqtisadi, texniki və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın koordinasiyası üçün vacib platformadır. Komissiyanın yaxın vaxtlarda yenidən toplanması planı göstərir ki, tərəflər əməkdaşlığı sistemli və davamlı şəkildə inkişaf etdirmək niyyətindədir. Bu cür institusional mexanizmlər layihələrin daha səmərəli icrasına və qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşməsinə xidmət edir.
Aparılan danışıqlar bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan-Çexiya münasibətləri qarşılıqlı hörmət və etimada əsaslanır. Bu münasibətlər artıq sadəcə diplomatik əlaqələr səviyyəsini aşaraq strateji tərəfdaşlıq məzmunu qazanır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, qarşıda çox geniş perspektivlər açılır. Müdafiə sənayesində birgə istehsal, yeni iqtisadi layihələr və institusional əməkdaşlığın gücləndirilməsi bu perspektivlərin əsas istiqamətlərini təşkil edir.
Azərbaycan ilə Çexiya arasında əməkdaşlıq dinamik inkişaf mərhələsindədir və xüsusilə müdafiə sənayesi sahəsində yeni imkanlar yaranır. Birgə istehsal layihələri, texnoloji tərəfdaşlıq və institusional mexanizmlərin gücləndirilməsi bu münasibətləri daha da dərinləşdirəcək. Bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycan-Çexiya dostluğu təkcə bu günün deyil, gələcəyin də uğurlu əməkdaşlıq modelidir.
Zenfira Nurullayeva
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin
xor ixtisası üzrə müəllimi,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
