Onilliklər ərzində elmə məlum idi ki, qəhvə qəbulu uzunömürlülüyə töhfə verir və xroniki xəstəliklərin riskini azaldır, lakin bu faydaların dəqiq mexanizmi aydın deyildi. Texas A&M Baytarlıq Təbabəti və Biotibbi Elmlər Kollecinin yeni araşdırması bu suala müəyyən aydınlıq gətirib.
Manset.az-ın Qayanrinfo-ya istinadən məlumatına görə, tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, qəhvənin tərkibindəki bəzi birləşmələr NR4A1 reseptorunu aktivləşdirir. Bu reseptor orqanizmdə hüceyrə zədələnməsini azaltmağa, iltihabı tənzimləməyə və toxumaların bərpasını dəstəkləməyə kömək edən bir "sensor” kimi işləyir. Məhz bu proseslər qocalma və xroniki xəstəliklərin inkişafı ilə birbaşa əlaqəlidir.
Nəticələr qəhvə ilə NR4A1 reseptoru arasında ilk birbaşa əlaqələrdən birini göstərib və içkinin sağlamlığa geniş təsirlərini izah edə biləcək mexanizmi ortaya qoyub.
Kollecin baytarlıq toksikologiyası kafedrasının rəhbəri Stiven Seyf bildirib ki, qəhvənin sağlamlığa məlum müsbət təsirləri var. Biz göstərdik ki, bu təsirlərin bir hissəsi orqanizmi stress nəticəsində yaranan zədələrdən qoruyan reseptorla qarşılıqlı əlaqə ilə bağlı ola bilər.
NR4A1 gen aktivliyini tənzimləyən nüvə reseptorları ailəsinə aiddir və stress və zədələnməyə cavab olaraq genlərin fəaliyyətini idarə edir. Tədqiqatçıların əvvəlki işlərində bu reseptor "qidalandırıcı maddə sensoru” kimi təsvir olunub.
"Demək olar ki, hər hansı toxuma zədələndikdə NR4A1 buna reaksiya verir və zədənin azalmasına kömək edir. Bu reseptor çıxarıldıqda zərər daha da artır”, deyə Seyf izah edib.
Araşdırmalar göstərir ki, NR4A1 iltihab, metabolizm və toxuma bərpası daxil olmaqla bir çox bioloji proseslərdə iştirak edir. Bu proseslər isə Alzheimer, Parkinson və metabolik pozuntular kimi yaşla bağlı xəstəliklərlə sıx əlaqəlidir.
Qəhvə uzun müddətdir Altsheymer və Parkinson xəstəlikləri, eləcə də metabolik pozuntular riskinin azalması ilə əlaqələndirilir. Lakin bu, əsasən müşahidə tədqiqatları idi və mexanizm aydın deyildi. Yeni araşdırma isə bu təsirlərin NR4A1 ilə bağlı ola biləcəyini irəli sürür.
Tədqiqat zamanı müəyyən edilib ki, qəhvənin tərkibindəki polifenollar və digər bioaktiv birləşmələr, xüsusilə kafeik turşu, bu reseptorla bağlanaraq onun fəaliyyətinə təsir göstərir.
"Biz iddia edirik ki, qəhvənin sağlamlıq faydalarının ən azı bir hissəsi bu reseptorun aktivləşməsi ilə bağlı ola bilər”, deyə alim bildirib.
Komanda həmçinin göstərib ki, bu birləşmələr hüceyrə davranışını zədələnmədən qoruyan istiqamətdə dəyişə bilir. NR4A1 çıxarıldıqda isə bu qoruyucu təsir yox olur.
Araşdırma göstərir ki, əsas fayda kofeindən deyil, bitki mənşəli çoxsaylı birləşmələrdən qaynaqlanır. Kofein reseptorla bağlansa da, güclü aktivlik göstərmir.
Bu isə o deməkdir ki, həm kofeinli, həm də kofeinsiz qəhvə, eləcə də meyvə və tərəvəzlər oxşar faydalı təsir göstərə bilər.
Alimlər vurğulayırlar ki, qəhvənin təsiri tək bir mexanizmlə məhdudlaşmır və bu, yalnız mümkün izahlardan biridir. Bununla belə, nəticələr qidalanmanın qocalma proseslərinə təsirini daha yaxşı anlamağa kömək edir.
Tədqiqat həmçinin NR4A1 reseptorunu hədəfləyən yeni müalicə üsullarının hazırlanması üçün perspektivlər açır.
Hazırda bu nəticələr qəhvə istehlakı ilə bağlı mövcud tövsiyələri dəyişmir. Lakin araşdırma qəhvənin niyə uzunmüddətli sağlamlıqla əlaqələndirildiyini izah edən daha konkret mexanizm təqdim edir.
