Sitotoksik T limfositləri yoluxmuş və ya xərçəng hüceyrələrini məhv edən ixtisaslaşmış "qatil hüceyrələr"dir.
Onlar "immun sinaps" adlanan ixtisaslaşmış mübadilə metodundan istifadə edirlər və burada qonşu hüceyrələrə zərər vermədən hədəf hüceyrəni məhv etmək üçün aktiv molekullar buraxırlar.
İndiyə qədər bu strukturların incə təşkilini müşahidə etmək çətin olub. Cenevrə Universiteti (UNIGE) və Lozanna Universitet Xəstəxanası (CHUV) tərəfindən aparılan bir araşdırma bu mexanizmləri 3D formatında, demək olar ki, təbii bir vəziyyətdə vizuallaşdırıb.
“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, "Cell Reports" jurnalında dərc olunan məqalədə sitotoksik T hüceyrələrinin molekulyar təşkilinin onların funksiyasına necə təsir etdiyi açıqlanır.
Xərçəng inkişaf etdikdə, sitotoksik T limfositləri hədəflərinə yapışır və immun sinaps kimi tanınan mübadilə zonası əmələ gətirir.
Bundan sonra hədəf hüceyrənin ölümünə səbəb olan zəhərli molekullar buraxırlar. Bu mexanizm qonşu sağlam hüceyrələrə zərər vermədən bədəni qorumaq üçün lazım olan dəqiq və nəzarətli məhvi təmin edir.
Bu proses geniş şəkildə öyrənilsə də, bütöv insan hüceyrələrində onun nanometr səviyyəsində təşkilinə daxil olmaq çətin olub. Əsas maneələrdən biri kövrək hüceyrə strukturlarına zərər verə bilən nümunə hazırlama üsullarıdır.
Mövcud görüntüləmə üsulları tez-tez qətnamə, müşahidə edilə bilən həcm və struktur qorunması arasında güzəşt tələb edir.Bu məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq üçün elm adamları krio-genişləndirmə mikroskopiyasından (krio-ExM) istifadə ediblər.
“Bu metod hüceyrələri çox yüksək sürətlə dondurmağı əhatə edir və bu da onların suyun kristal əmələ gətirmədən bərkidiyi və bununla da bioloji strukturları etibarlı şəkildə qoruduğu sözdə şüşə vəziyyətinə keçməsini nəzərdə tutur.
Daha sonra nümunələr uducu hidrogel istifadə edərək fiziki olaraq uzadılır və bu da onların daxili strukturunun yüksək dəqiqliklə müşahidə olunmasına imkan verir və eyni zamanda demək olar ki, yerli arxitekturanı qoruyur", - deyə Molekulyar və Hüceyrə Biologiyası kafedrasının baş müəllimi Virciniya Hamel deyib.
"Tədqiqat göstərdi ki, immun hüceyrəsi ilə hədəf arasındakı təmas yerində membran bir növ günbəz əmələ gətirir ki, onun strukturu yapışqan qarşılıqlı təsirlər və hüceyrənin daxili təşkili ilə bağlıdır", - deyə tədqiqatın ilk müəllifi Florent Lemaitre qeyd edib.
Tədqiqat qrupu, həmçinin hədəf hüceyrələrinin məhv edilməsindən məsul olan sitotoksik qranulları görünməmiş dərəcədə ətraflı şəkildə vizuallaşdırdı. Tədqiqat göstərdi ki, bu strukturlar təşkilatlanma baxımından fərqli ola bilər:
onlar hədəf hüceyrələrinin məhv edilməsini təşviq edən aktiv molekulları ehtiva edən bir və ya daha çox "nüvə" ehtiva edə bilər.
"Biz bu yanaşmanı insandakı şiş toxumasına tətbiq etdik və bu da bizə şişə nüfuz edən T hüceyrələrini və onların sitotoksik mexanizmlərini nanometr səviyyəsində birbaşa müşahidə etməyə imkan verdi.
Bu, immun reaksiyalarını birbaşa klinik kontekstdə öyrənməyə və onların effektivliyini müəyyən edən mexanizmləri daha yaxşı başa düşməyə imkan verir", - deyə tədqiqatın aparıcı müəllifi Benita Volf bildirib.
