Azərbaycanın çoxəsrlik tarixində elə məqamlar var ki, onlar sadəcə təqvim dəyişikliyi deyil, bir millətin taleyinin yenidən yazılmasıdır. 1969-cu il iyulun 14-də keçirilən plenum məhz belə bir tarixi hadisə idi. Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi ilə Azərbaycanın "durğunluq" dövrü başa çatdı və respublika özünün ən parlaq inkişaf mərhələsinə – intibah dövrünə qədəm qoydu. Bu dövrü analiz edərkən görürük ki, Heydər Əliyev təkcə iqtisadiyyatı deyil, həm də xalqın milli ruhunu və özünəinamını dirçəldirdi.
İqtisadiyyatda sıçrayış: Aqrar respublikadan sənaye nəhənginə
1960-cı illərin sonunda Azərbaycan SSRİ daxilində iqtisadi göstəricilərinə görə sonuncu sıralarda idi. Kənd təsərrüfatı tənəzzül edir, sənaye müəssisələri köhnə texnologiya ilə işləyirdi. Heydər Əliyev hakimiyyətə gələn kimi strateji bir hədəf seçdi: Azərbaycanı xammal bazasından yüksək texnologiyalı sənaye mərkəzinə çevirmək.
Onun uzaqgörənliyi sayəsində 1970-ci illərdə respublikada 250-dən çox yeni iri sənaye müəssisəsi tikildi. Bunların arasında Bakı Məişət Kondisionerləri Zavodu xüsusi yer tuturdu. Bu zavod o dövrdə təkcə SSRİ-də deyil, bütün Avropada ən müasir müəssisələrdən biri hesab olunurdu. Maşınqayırma, neft kimyası, elektronika və yüngül sənaye sahələrindəki dinamik artım Azərbaycanın iqtisadi profilini tamamilə dəyişdi. Heydər Əliyev yaxşı anlayırdı ki, güclü iqtisadiyyat gələcək müstəqilliyin ən böyük qarantıdır. O, Moskvanın ayırdığı vəsaitlərin ən səmərəli şəkildə Azərbaycanın gələcəyinə xidmət edən layihələrə yönəldilməsinə nail olurdu.
Kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi
Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə kənd təsərrüfatı da əsl intibah dövrünü yaşadı. Pambıqçılıq və üzümçülük sahəsində əldə olunan nailiyyətlər dünya miqyasında heyrət doğururdu. Əgər 1969-cu ilə qədər Azərbaycan cəmi 300 min ton pambıq istehsal edirdisə, 1980-ci illərin əvvəllərində bu rəqəm 1 milyon tona çatmışdı. Üzüm istehsalı isə 2 milyon tonu keçmişdi.
Lakin bu rəqəmlərin arxasında sadəcə statistika deyil, Azərbaycan kəndlisinin ağır zəhməti və onun rifahının yüksəlməsi dayanırdı. Kəndlərdə yeni yollar çəkilir, məktəblər, xəstəxanalar və mədəniyyət evləri tikilirdi. Heydər Əliyev hər bir rayona gedir, zəhmətkeşlərlə birbaşa təmasda olur, onların problemlərini yerindəcə həll edirdi. Bu, xalqla rəhbər arasında qırılmaz bir mənəvi bağın yaranmasına səbəb oldu.
Təhsil və kadr siyasəti: Gələcəyə investisiya
Heydər Əliyev fenomeninin ən maraqlı cəhətlərindən biri onun kadr hazırlığına verdiyi önəm idi. O, hər il yüzlərlə azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin ən nüfuzlu universitetlərinə – Moskva, Leninqrad, Kiyev və digər şəhərlərə göndərilməsini şəxsən nəzarətdə saxlayırdı. O dövrdə bəziləri bunu başa düşmürdü, lakin bu, dahiyanə bir gediş idi. Heydər Əliyev 20-30 il sonranın Azərbaycanı üçün yüksək ixtisaslı milli mütəxəssis ordusu hazırlayırdı. Bu gün müstəqil Azərbaycanın idarəetmə sükanı arxasında oturan bir çox mütəxəssislər məhz həmin proqramın bəhrələridir.
Mədəniyyət və milli ruhun dirçəlişi
1970-ci illər Azərbaycan mədəniyyətinin "qızıl dövrü" kimi xarakterizə olunur. Heydər Əliyev sənət adamlarına – yazıçılara, bəstəkarlara, rəssamlara xüsusi qayğı göstərirdi. O, dahi Üzeyir Hacıbəylinin, Müslüm Maqomayevin, Hüseyn Cavidin irsinə sahib çıxır, onların xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün əlindən gələni edirdi. Hüseyn Cavidin nəşinin uzaq Sibirdən gətirilib Naxçıvanda dəfn edilməsi o dövrün ideoloji çərçivələrində qeyri-mümkün görünən, lakin Heydər Əliyevin cəsarəti ilə reallaşan bir hadisə idi.
Heydər Əliyev milli bayramımız olan Novruzun rəsmi səviyyədə qeyd edilməsi üçün imkanlar yaradır, Azərbaycan dilinin dövlət statusunun qorunması üçün Konstitusiyaya xüsusi maddə daxil etdirirdi (1978). Bütün bunlar azərbaycançılıq ideologiyasının ilkin rüşeymləri idi. O, sovet sisteminin daxilində milli bir dövlət modeli qurmağa müvəffəq olmuşdu.
Gülbəniz Əliyeva,
YAP Füzüli küçəsi 65 üzrə ƏPT sədri (ARXKOM), Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Ümumi İşlər və İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsinin müdiri
