ain.az, Kulis.az portalına istinadən məlumat yayır.
Bu gün əfsanəvi yamaykalı müğənni Bob Marlinin anım günüdür.
Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.
Onu sadəcə musiqiçi adlandırmaq, yəqin ki, tarix qarşısında yol verilə biləcək ən böyük ədalətsizliklərdən biri olar. Bob Marli – gitara tellərindən sülh, "dreadlock" saçlarından üsyan yağan bir fəlsəfə, dünyanın ən yoxsul küçələrindən qlobal səhnələrə qədər uzanan bir azadlıq fəryadı idi. O, Yamaykanın tozlu, kasıb məhəllələrindən çıxıb bütün məzlumların ortaq səsinə çevrildi. 36 illik qısa, lakin bəşəriyyət durduqca yaşayacaq sarsılmaz, ağrılı və işıqlı bir hekayə...
Kimliyin qaranlıq axtarışı: Ağ ata, qara ana
1945-ci il fevralın 6-da Yamaykanın Sent-Enn bölgəsində, kiçik Nayn-Mayl kəndində dünyaya göz açan Robert Nesta Marlinin uşaqlığı kəskin ziddiyyətlər və məhrumiyyətlər içində keçdi. Atası Norval Marli ingilis əsilli yaşlı dəniz zabiti, anası Sedella Buker isə qaradərili gənc yamaykalı idi. Atası ailəni çox erkən tərk etdi. Özü də ömrünün sonunadək cəmi bir neçə dəfə gördüyü bu adama qarşı daxilində izaholunmaz bir boşluq daşıdı.
Məktəb illərində həm ağlar, həm də qaralar tərəfindən qəbul edilməyən, "ikinci dərəcəli" sayılan "ağdərili uşaq" (melez olduğu üçün ona belə deyirdilər) öz kimliyini tapmaq üçün çox erkən yaşlarda daxili mübarizəyə başladı. Bu axtarış və yoxsulluq onu və anasını Kinqstonun ən təhlükəli, ən kasıb bölgələrindən birinə – Trenç Tauna (Trench Town) gətirib çıxardı. Trenç Taun sadəcə bir məhəllə deyildi, o, daxmaların içində qaynayan bir qazan, Marlinin yaradıcılıq mətbəxi, qəzəbinin və sevgisinin cücərdiyi yeganə torpaq idi.
Rastafari: Musiqi bir xilas kimi
Trenç Taunda musiqi Bob üçün sadəcə qaçış yox, həm də xilas idi. 1960-cı illərin əvvəllərində Banni Ueyler və Piter Toşla birlikdə yaratdıqları "The Wailers" qrupu lokal sərhədləri aşaraq "ska" və "rocksteady" ritmlərini təkmilləşdirdi, reggi (reggae) musiqisini bütün dünyaya tanıtdı.
Lakin Marlinin musiqisi quru ritmik akkordlardan ibarət deyildi. O, 1930-cu illərdə Yamaykada yaranan Rastafarianizm hərəkatının ən böyük mənəvi səfirinə çevrildi. Rastafari inancı ona ruhani bütövlük verdi, təbiətlə vəhdət, "Babil" adlandırdığı qəddar qərb sisteminə qarşı mənəvi mübarizə öyrətdi. Saçlarını inancına uyğun olaraq "dreadlock" edən Marli üçün səhnə bir tribuna, mikrofon isə silah idi. "Get Up, Stand Up", "No Woman, No Cry", "Exodus", "Redemption Song" kimi mahnılar sadəcə musiqi çartlarında birinci olmaq üçün yazılmamışdı; onlar Afrikadan tutmuş Latın Amerikasına qədər əzilən xalqların himninə çevrildi.
Güllələrə sinə gərən mahnılar
1970-ci illərin ortalarında Yamayka siyasi arenası iki rəqib partiyanın (Maykl Menlinin rəhbərlik etdiyi solçu Xalq Milli Partiyası və Edvard Siaqanın rəhbərlik etdiyi sağçı Yamayka İşçi Partiyası) silahlı dəstələrinin qanlı toqquşmaları ilə sözün əsl mənasında vətəndaş müharibəsi astanasında idi. Kasıblar küçələrdə bir-birini qırarkən Bob Marli xalqı birləşdirmək, sülh mesajı vermək üçün 1976-cı il dekabrın 5-də "Smile Jamaica" (Gülümsəyən Yamayka) adlı böyük, pulsuz bir konsert təşkil etməyə qərar verdi.
Lakin siyasət musiqinin susmasını istəyirdi. Konsertdən cəmi iki gün əvvəl gecə saatlarında Marlinin məşq etdiyi evə silahlı basqın edildi. Özü sinəsindən və qolundan, həyat yoldaşı Rita isə başından yaralandı. Möcüzə nəticəsində ölümdən dönən Marli hər kəsi şoka salacaq bir addım atdı. Qan içində, qolu sarıqlı halda konsertə çıxdı və səhnədə 80 min insanın qarşısında tam gücü ilə oxudu. Ondan bu qədər təhlükəli vəziyyətdə, canına qəsd edildikdən cəmi iki gün sonra niyə səhnəyə çıxdığını soruşanda, tarixə qızıl hərflərlə yazılacaq o məşhur, monumental cavabı verdi:
“Bu dünyanı daha pis bir yerə çevirməyə çalışanlar bir gün belə istirahət etmirlər. Mən necə edə bilərəm?”
"One Love": Düşmənləri birləşdirən əllər
Sui-qəsddən sonra müvəqqəti olaraq İngiltərəyə köçən Marli, "Exodus" və "Kaya" kimi şedevr albomlarını məhz orada yaratdı. 1978-ci ildə isə o, Yamaykaya möhtəşəm bir dönüş etdi. Kinqstonda keçirilən "One Love Peace Concert"ində (Tək Sevgi Sülh Konserti) baş verənlər isə siyasi tarixin ən dramatik səhnələrindən biri idi.
Marli trans halında "Jamming" mahnısını ifa edərkən gözlənilməz bir hərəkət etdi. O, bir-birinə qatı düşmən olan, tərəfdarları küçələrdə bir-birini öldürən iki siyasi lideri – Maykl Menli və Edvard Siaqanı səhnəyə çağırdı. Onların hər ikisinin əlindən tutaraq havaya qaldırdı və birləşdirdi. Bu, hansısa ordunun və ya siyasətçinin edə bilməyəcəyi qədər güclü, ancaq daxilində saf bir ilahi sevgi daşıyan bir sənətkarın edə biləcəyi qədər səmimi, sarsıdıcı bir barışıq jesti idi.
"Ölüm bir xəstəlikdir"
Lakin bu şanlı, fırtınalı yolun sonu gözlənilməz və ağrılı oldu. 1977-ci ildə futbol oynayarkən ayaq barmağında yaranan yaranın sadəcə zədə olmadığı, uzun müddət sağalmadıqdan sonra məlum oldu. Həkimlər ona akral lentiginoz melanoma (dəri xərçənginin olduqca nadir forması) diaqnozu qoydular və həyatını xilas etmək üçün təcili olaraq barmağın amputasiya olunmasını təklif etdilər.
Lakin Rastafari inancında bədənin bütövlüyü müqəddəs sayıldığı, insanın bədəninə bıçaq vurulması günah hesab edildiyi üçün Marli bu təklifi qətiyyətlə rədd etdi. "Rastalar amputasiyaya inanmır, biz insanın bir bütöv olduğuna inanırıq," – deyə cavab verdi. O, qismən cərrahi müdaxilə ilə kifayətləndi.
Xəstəlik yavaş-yavaş bütün bədəninə yayılsa da, o, musiqidən əl çəkmədi, qitələrarası turlara çıxdı, minlərlə insana ümid olmağa, mahnılarını oxumağa davam etdi. Səhnədə enerjili, vəhşi və sərbəst bir qüvvə kimi fırlanan bu gənc adam, əslində daxilində sürətlə sönməkdə olan bir vulkan idi.
Nəhayət, xəstəlik onun beyninə, qaraciyərinə və ağciyərlərinə yayıldı. 1980-ci ildə ABŞ turu zamanı Nyu-Yorkda qaçarkən yıxılması vəziyyətin artıq kritik olduğunu göstərdi. Almaniyada alternativ müalicələr alsa da, artıq çox gec idi. O, son günlərini doğma Yamaykasında keçirmək istəyirdi. Lakin vətəninə qayıdarkən yolda vəziyyəti pisləşdi və Mayamidə xəstəxanaya yerləşdirildi.
1981-ci il mayın 11-də, cəmi 36 yaşında əbədiyyətə qovuşdu. Ölüm yatağında yanında olan böyük oğlu Ziggiyə dediyi son sözlər bütöv bir ömrün, yazdığı bütün fəlsəfənin tək cümləlik xülasəsi kimiydi:
"Pul həyatı satın ala bilməz."
Sonsuz miras
Bob Marli öldü, lakin onun mirası heç vaxt ölmədi. Yamaykada ona dövlət başçısına layiq rəsmi dəfn mərasimi təşkil edildi; məzarına ən sevdiyi əşyalar – qırmızı "Fender Stratocaster" gitarası, bir İncil nüsxəsi və marixuana saplağı qoyuldu.
O, Üçüncü Dünyanın ilk super ulduzu, qara qitənin haqlı qəzəbinin səsi, əzilmiş, səsi kəsilmiş və yox sayılmış milyonların ən böyük sözcüsü idi. Marli sadəcə Yamayka deyil, bütövlükdə insanlıq üçün oxuyurdu. Bu gün dünyanın hər hansı bir küncündə – istər Afrikanın quraq çöllərində, istər Avropanın səs-küylü metropollarında, istərsə də Bakının hər hansı bir sakit küçəsində kimsə reggi ritmləri altında "One Love" deyirsə, deməli, o hələ də sağdır. Çünki sevginin, sülhün və üsyanın heç vaxt ölməyən bir ritmi var və o ritmin adı həmişəlik olaraq Bob Marli qalacaq.
Bakıda “Təsviri sənət kağızda” adlı yaradıcılıq sərgisi açıldı
“İşıq” filmi üzərində son tamamlama işləri aparılır
Azərbaycan karikatura sənətinin banisi kimdir?
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
