Ekspert deyir ki, şagirdlərin dərsi izləyib-izləmədiyini müəyyən edən proqram təminatları olmalıdır
Bu ildən etibarən Azərbaycan distant təhsil modelinin hazırlanması üzərində işləyir. Bu barədə Azərbaycanın elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bildirib. Onun sözlərinə görə, altı kiçik məktəb artıq şagirdlərin təhsillərini doğma şəhərlərində davam etdirdiyi, müəllimlərin isə dərslərə uzaqdan qoşulduğu modeldən istifadə edir. “Bu halda şagirdlər öz evlərində qalır, müəllimlər isə dərsləri başqa məktəbdə onlayn keçirirlər. Belə əhəmiyyətli dəyişikliklər təbii ki, vaxt aparır. Hazırda ilkin mərhələdəyik, amma prosesin müsbət istiqamətdə irəlilədiyini görə bilərik. Yay aylarında şagird sayının yenidən hesablanması aparılacaq və bundan sonra bu istiqamətdə işlər davam etdiriləcək”, - deyə nazir qeyd edib.
Emin Əmrullayev tərəfindən səsləndirilən bu açıqlama Azərbaycanın təhsil sistemində mühüm transformasiyanın başlandığını göstərir. Distant təhsil modelinin tətbiqi xüsusilə kiçik və ucqar kənd məktəbləri üçün real çıxış yolu kimi görünür. Bu yanaşmanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, şagirdlər doğma mühitlərini tərk etmədən keyfiyyətli təhsilə çıxış əldə edirlər. Müəllim çatışmazlığı problemi də qismən aradan qalxır, çünki bir müəllim eyni anda müxtəlif regionlardakı şagirdlərə dərs keçə bilir. Bu, həm resursların daha səmərəli bölüşdürülməsi, həm də təhsildə bərabər imkanların yaradılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Lakin proses problemsiz deyil. İnternet infrastrukturunun yetərsizliyi, texniki avadanlıqların çatışmazlığı və rəqəmsal bacarıqların zəifliyi bu modelin qarşısında duran əsas maneələrdəndir. Bu səbəbdən də dəyişikliklərin mərhələli şəkildə tətbiqi zəruri hesab olunur.
Bununla yanaşı, prosesin çətin tərəfləri də var. İnternet infrastrukturu, texniki təminat, müəllimlərin və şagirdlərin rəqəmsal bacarıqları kimi məsələlər hələ də əsas çağırışlar olaraq qalır. Nazirin də qeyd etdiyi kimi, bu dəyişikliklərin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi zəruridir.
Ümumilikdə, ilkin nəticələr müsbət olsa da, modelin genişmiqyaslı tətbiqi üçün ciddi hazırlıq və davamlı investisiyalar tələb olunacaq. Bu təşəbbüs uğurla reallaşarsa, Azərbaycan təhsilində regionlararası fərqlərin azalmasına mühüm töhfə verə bilər.
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov mövzu ilə bağlı Musavat.com-a fikrini bölüşüb: “Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin toxunduğu məsələ əslində müasir dünyada "hibrid təhsil" və ya “sinxron distant təhsil” kimi tanınan modelin yerli ehtiyaclara uyğunlaşdırılmasıdır. Xüsusilə ucqar kəndlərdə müəllim çatışmazlığı və azkomplektli məktəblər probleminin həlli baxımından bunu mütərəqqi addım hesab edirəm.
Bu modelin uğurlu olması üçün isə bir neçə kritik məqam mütləq diqqətdə saxlanılmalıdır. İlk növbədə texnoloji bərabərsizliyin aradan qaldırılması vacibdir. Distant təhsilin ən zəif tərəfi internet sürəti, texniki təminat və rəqəmsal alətlərə çıxış imkanlarıdır. Modelin effektivliyi şagirdin evindəki internetdən deyil, məktəbdə qurulmuş yüksək sürətli şəbəkədən asılı olmalıdır. Hər bir kiçik məktəb interaktiv lövhə, yüksək keyfiyyətli kamera və səs sistemi ilə təmin edilməlidir ki, şagird özünü ekran qarşısında deyil, daha çox real sinif mühitində hiss edə bilsin. Çünki bəzən ekran və kamera faktoru uşaqlarda psixoloji maneələr yarada bilir.
İkinci vacib məsələ metodoloji transformasiyadır. Ən böyük səhv ənənəvi dərsi olduğu kimi kameraya köçürmək olar. Distant təhsil üçün müəllimlər xüsusi təlimlər keçməlidir. Müəllim uzaqdan şagirdlərin diqqətini necə saxlayacağını bilməlidir. İnteraktivliyin təmin olunması burada müəllimdən xüsusi bacarıq tələb edir".
Digər mühüm məqama toxunan fəlsəfə doktoru qeyd edib ki, burada dərslərin monitorinqi və qiymətləndirmə alətlərindən danışıb: “Şagirdlərin dərsi izləyib-izləmədiyini müəyyən edən proqram təminatları tətbiq olunmalıdır. Əgər uşaqlar dərsi məsafədən izləyirlərsə, sinifdə mütləq bir fasilitator və ya köməkçi müəllim olmalıdır. Bu şəxs şagirdlərə nəzarət etməli, texniki problemlərə müdaxilə etməli və anlaşılmayan məqamları yerində izah etməlidir. Təhsil yalnız bilik ötürmək deyil, həm də sosiallaşma prosesidir. Şagirdlərin tamamilə ekrana qapanması onların ünsiyyət bacarıqlarını zəiflədə bilər. Buna görə də müəyyən dərslərin canlı keçirilməsi vacibdir. Fiziki tərbiyə, təsviri incəsənət, əmək və digər praktik dərslərin ənənəvi formada keçirilməsi faydalı ola bilər”.
İlqar Orucov qeyd edib ki, distant dərs keçən müəllimlərin müəyyən vaxtlarda şagirdlərlə canlı görüşlərinin təşkili çox önəmlidir: “Müəllim və şagird bir-birini real mühitdə görərsə, bu həm sosiallaşmaya, həm də psixoloji risklərin azalmasına müsbət təsir göstərə bilər. Distant təhsildə ən böyük suallardan biri qiymətləndirmə ilə bağlıdır. Təkcə dərslərin monitorinqi deyil, qiymətləndirmə alətlərinin də düzgün qurulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şagird biliyinin obyektiv ölçülməsi üçün onlayn imtahan sistemləri və ya mütəmadi mərkəzləşdirilmiş fiziki monitorinqlər keçirilməlidir. Ümumilikdə bu modeli təhsilin əlçatanlığının təmin olunması baxımından yüksək qiymətləndirirəm. Hesab edirəm ki, bu, təhsildə bərabər imkanlar yarada biləcək ən real vasitələrdən biridir. Əgər proses yalnız "Zoom dərsi" səviyyəsində qalmayıb ciddi infrastrukturla dəstəklənsə, ucqar dağ kəndlərində yaşayan şagirdlər də paytaxtdakı ən yaxşı müəllimlərdən dərs almaq imkanı əldə edə və rəqabətə davamlı şəkildə yetişə bilərlər.
Əslində məqsəd də bütün ölkə üzrə təhsil alanlar üçün bərabər imkanlar yaratmaq, keyfiyyətli təhsili əlçatan etmək və müasir alətlər vasitəsilə biliklərin şagirdlərə daha effektiv şəkildə ötürülməsini təmin etməkdir".
Afaq MİRAYİQ,
Musavat.com
