Xammal bazarında bu həftə qiymətlər ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çin səfəri və ABŞ-da açıqlanan inflyasiya göstəriciləri fonunda formalaşarkən, Yaxın Şərqdəki geosiyasi hadisələr investorların diqqət mərkəzində qalmağa davam edib.
AFN.az xəbər verir ki, ABŞ administrasiyasının İranın təklif etdiyi atəşkəs şərtlərini qəbul etməməsi həftənin mühüm hadisələrindən biri kimi önə çıxıb. Bu qərar Yaxın Şərqdə gərginliyin davam edə biləcəyi barədə rəyləri gücləndirib.
Sözügedən hadisə xüsusilə Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınan neft və təbii qaz axını ilə bağlı narahatlıqları artırıb. ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın qarşılıqlı təklifini qəbuledilməz hesab etdiyi, tərəflər arasındakı danışıqlarda Hörmüz boğazının yenidən açılması və nüvə proqramı mövzularında fikir ayrılıqlarının davam etdiyi bildirilib.
Makroiqtisadi göstəricilər tərəfində isə ABŞ-da inflyasiya rəqəmlərinin gözləntiləri aşması xammal bazarlarında qiymət davranışını müəyyən edən digər amil olub. ABŞ-da aprel ayı üçün İstehlak Qiymətləri İndeksi (İQİ) illik müqayisədə 3,8% artaraq 2023-cü ilin may ayından bəri ən güclü yüksəlişini qeydə alıb.
Enerji qiymətlərindəki artımın İQİ-dəki yüksəlişin 40%-dən çoxunu təşkil etdiyi, ərzaq qiymətlərində də bahalaşma təzyiqinin gücləndiyi qeyd edilib. İstehsalçı qiymətlərindəki vəziyyət də xərc inflyasiyası ilə bağlı narahatlıqları artırıb.
ABŞ-da aprel ayı üçün İstehsalçı Qiymətləri İndeksi (İQİ) aylıq müqayisədə 1,4% ilə 2022-ci ilin mart ayından bəri ən kəskin artımını nümayiş etdirərkən, illik müqayisədə 6% ilə 2022-ci ilin dekabr ayından bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
Eyni dövrdə ABŞ Senatının Kevin Uorşı 45 səsə qarşı 54 səslə ABŞ Mərkəzi Bankının (FED) Sədri vəzifəsinə təsdiqləməsi pul-kredit siyasəti ilə bağlı qeyri-müəyyənlikləri də qiymətlərin mərkəzində saxlayıb.
Analitiklər Uorşın fəaliyyətə başlaması ilə FED-in kommunikasiya strategiyası, balans idarəçiliyi və faiz dərəcələri trayektoriyasına dair gözləntilərin yenidən formalaşa biləcəyini vurğulayaraq, yüksək inflyasiya göstəricilərinin faiz endirimləri ilə bağlı gözləntilərin təxirə salınmasına səbəb olduğunu qeyd ediblər.
Digər tərəfdən, Trampın yüksək səviyyəli iş adamlarından ibarət nümayəndə heyəti ilə Pekinə getməsindən sonra Çin Sədri Si Cinpinlə keçirdiyi sammit xammal bazarlarında enerji və kənd təsərrüfatı qiymətlərinə təsir göstərib.
Ağ Evin sammit bəyanatında iki tərəfin Hörmüz boğazının enerji axınını dəstəkləyəcək şəkildə açıq qalmalı olduğu barədə razılığa gəldiyi bildirilib. Bu açıqlama neft və təbii qaz qiymətlərində qısamüddətli geriləməyə səbəb olsa da, konkret mexanizmin nəzərdə tutulmaması və ABŞ-İran danışıqlarında tıxanmanın davam etməsi Brent markalı neft üzərindəki geosiyasi risk mükafatının qorunub saxlanmasına gətirib çıxarıb.
Trampın Çinin soya lobyası, enerji və təyyarə alışını artırmağı qəbul etdiyini bildirməsi də bazarlar tərəfindən yaxından izlənilib.
Qiymətli metallar həftəni ABŞ-da açıqlanan inflyasiya göstəricilərindən sonra FED-in pul-kredit siyasəti ilə bağlı gözləntilərin yenidən formalaşması ilə ucuzlaşma ilə başa vurub.
Analitiklər yüksək inflyasiyanın FED-in faiz endirimi prosesini təxirə salması ehtimalını artırdığını, bunun isə qızıl kimi faiz gəliri gətirməyən aktivlərin cəlbediciliyini azaltdığını bildiriblər.
Gümüşün unsiya qiyməti həm qiymətli metal, həm də sənaye metalı xüsusiyyətinə görə satış təzyiqindən ən çox təsirlənən məhsul olub. Dollar indeksinin güclənməsi və sənaye tələbatına dair zəifləmə gözləntiləri gümüşün unsiya qiymətinə təzyiq edib.
İsveçrə bankı UBS-in gümüş bazarında daha kiçik kəsir gözlədiyinə işarə etməsi də qiymətləri aşağı salan amillər arasında yer alıb. Bu hadisələrlə bağlı olaraq unsiya hesabında gümüş 5,5%, palladium 5,2%, qızıl və platin isə 3,8% ucuzlaşıb.
Əlvan metalların qiymətlərində isə geosiyasi tədarük riskləri və Çin tələbatına dair gözləntilərlə qarışıq bir dinamika müşahidə olunub.
Həftə ərzində Hörmüz boğazı ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər, bölgədəki logistik axınlara yönəlmiş risklər və tədarük narahatlıqları əlvan metalların qiymətlərini dəstəkləyib.
Bunun əksinə olaraq, ABŞ-da açıqlanan inflyasiya göstəricilərinin gözləntiləri aşması FED-in faiz endiriminə dair gözləntiləri zəiflədərək həftənin son hissəsində sənaye metallarına təzyiq göstərib.
Alüminium bazarında Körfəz regionundakı istehsal güclərinə yönəlmiş risklər ön plana çıxıb. Bölgədəki bəzi müəssisələrdə istehsalın normallaşmasının vaxt aparacağına dair gözləntilər və Hörmüz qaynaqlı logistik risklər qiymətləri artırıb.
Mis qiymətləri həftə ərzində Hörmüz mənşəli sulfat turşusu və kükürd tədarükü qıtlığı narahatlıqları ilə dəstək tapsa da, ABŞ inflyasiya göstəricilərindən sonra qazanclarını məhdudlaşdırıb.
Bu həftə qiymətli metalların birjadankənar bazarında sink 2,6%, alüminium 1,9%, qurğuşun 0,3% və mis 0,1% artıb, nikel isə 1,9% ucuzlaşıb.
Enerji daşıyıcılarının qiymətlərində Hörmüz boğazına dair qeyri-müəyyənliklər, ABŞ-İran atəşkəs prosesindəki tıxanma və qlobal tədarük narahatlıqları təsirli olub.
Həftə ərzində ABŞ-İran atəşkəs prosesinə dair xəbər axını neft bazarlarında geosiyasi risk bonusunu artırıb. ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın son qarşılıqlı təklifini qəbuledilməz hesab etməsinə dair açıqlamaları və atəşkəs prosesinin kövrəkliyini qoruması tədarük kəsintilərinin davam edə biləcəyi narahatlıqlarını artırıb.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) qlobal neft tədarükünə dair xəbərdarlıqları da qiymətləri dəstəkləyib. Agentlik qlobal neft tədarükünün 2026-cı ildə gündəlik 3,9 milyon barel azalacağını, Körfəz istehsalının müharibədən əvvəlki səviyyədən xeyli aşağı qaldığını və qlobal ehtiyatlarda kəskin azalma yaşandığını bildirib.
Təbii qaz tərəfində isə qiymətlərdə anbar göstəriciləri, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixracat müəssisələrindəki texniki qulluq prosesi və Hörmüz qaynaqlı qlobal LNG tədarükü narahatlıqları önə çıxıb.
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) məlumatlarına görə, 8 may ilə başa çatan həftədə ABŞ-ın təbii qaz anbarları 85 milyard kubfut artıb, ümumi ehtiyatlar isə beş illik ortalamadan yüksək qalmağa davam edib.
Buna baxmayaraq, Hörmüz boğazındakı geosiyasi gərginlik qlobal LNG bazarında sıxlığı artırıb. Qətərdən məhdud sayda LNG yüklü gəminin boğazdan keçə bilməsinə rəğmən bölgədəki ümumi ixrac axınlarının məhdud qalması qiymətləri artırıcı amil olub.
Bununla bərabər, həftəlik müqayisədə təbii qazın Britaniya termal vahidi (MMBtu) növündən qiyməti 7,4%, Brent markalı neftin barel qiyməti də 7,4% yüksəlib.
Kənd təsərrüfatı məhsullarında həftə ərzində qarışıq dinamika müşahidə olunarkən, ABŞ-Çin kənd təsərrüfatı ticarətinin genişləndirilməsinə yönəlmiş mesajlar izlənilib.
Çin Ticarət Nazirliyi tərəflərin tarif endirimləri və qeyri-tarif maneələrinin azaldılması yolu ilə kənd təsərrüfatı ticarətini artırmaq barədə ilkin razılıq əldə etdiyini açıqlayıb.
Analitiklər isə ticarət gərginliyinin azala biləcəyinə dair nikbinliyin kənd təsərrüfatı xammalı bazarını dəstəklədiyini, lakin Çinin tələbatını böyük ölçüdə Braziliyadan qarşılamağa davam etməsi səbəbindən qalıcı təsirin məhdud ola biləcəyini qeyd ediblər.
Bu hadisələrlə birlikdə Çikaqo Ticarət Birjasında buşel (kile) hesabında düyü 3,4% və buğda 2,7% bahalaşıb, qarğıdalı 3,4% və soya lobyası 2,6% ucuzlaşıb.
ABŞ-ın "Intercontinental Exchange" birjasında funt hesabında şəkər 0,6% bahalaşdığı halda, pambıq 5,2% və qəhvə 3,3% ucuzlaşıb. Kakaonun ton başına qiyməti də həftəni 3,6% geriləmə ilə başa vurub.
