15 may 2026-cı ildə Qazaxıstanın Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü keçirildi. Zirvənin mövzusu "Süni intellekt və rəqəmsal inkişaf" idi. Bu seçim təsadüfi deyil. Türk dünyası artıq özünü yalnız ortaq tarixi köklərlə deyil, gələcəyin texnoloji rəqabətindəki yeri ilə də ölçür.
TDT-nin Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşünün Türk dünyasının mənəvi paytaxtı Türküstanda keçirilməsi — türk xalqlarının ortaq tarixi irsi ilə dinamik, rəqəmsal baxımdan gücləndirilmiş gələcəyin qurulması istiqamətindəki ortaq baxışın simvolu kimi qiymətləndirildi. Xoca Əhməd Yasəvinin məqbərəsinin kölgəsində gedən müzakirələr ənənə ilə innovasiyanın qovşağını özündə cəmləyirdi.
Azərbaycanın rolu: Təşkilatın arxitekti
TDT-nin qeyri-rəsmi sammitlər ənənəsinin məhz Azərbaycan təşəbbüsü ilə ərsəyə gəlməsi rəsmi Bakının bu qurumun ideoloji və strateji arxitekturasını quran əsas mərkəzlərdən biri olduğunu göstərir. Bu ənənənin ilk Zirvəsi 2024-cü ilin iyulunda Şuşada baş tutdu. Bu fakt yalnız bir format məsələsi deyil — siyasi iradənin göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Türküstanın Azərbaycana — daha dəqiq desək, Şuşaya — qardaşlaşdığı ilk şəhər olduğunu vurğuladı. Son beş ildə onun Qazaxıstana səkkizinci, Prezident Tokayevin isə Azərbaycana altıncı səfərini etdiyini xatırlatdı. Bu rəqəmlər siyasi statistika deyil — iki ölkə arasında qurulmuş real müttəfiqliyin xronologiyasıdır. Azərbaycanın üzv dövlətlərə yatırdığı sərmayələrin ümumi həcminin 21 milyard ABŞ dollarına çatması, birgə investisiya fondlarının fəaliyyəti isə iqtisadi əməkdaşlığa verilən töhfənin miqyasını ortaya qoyur.
Rəqəmsal gündəlik: Sözdən işə
Azərbaycanın "Süni İntellekt Strategiyası 2025–2028" çərçivəsindəki fəaliyyəti, 2025-ci ildə Bakıda istifadəyə verilmiş Süni İntellekt Akademiyası isə ölkənin regionun "ağıllı mərkəzi"nə çevrilmək hədəfini sübut edir. Bu, Türküstan zirvəsinin mövzusuna ən konkret cavabı olan ölkənin Azərbaycan olduğunu göstərir. Sammitdə əsas diqqətin rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik məsələlərinə yönəldilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Qırğızıstan isə TDT çərçivəsində kriptovalyutaların tətbiqi üzrə birgə layihələrin həyata keçirilməsini təklif etdi. Beləliklə, rəqəmsal inteqrasiya artıq konseptual müzakirə çərçivəsindən çıxaraq konkret maliyyə mexanizmlərinə doğru irəliləyir.
Türküstan Zirvəsi qeyri-rəsmi adlanır, amma onun agendası son dərəcə rəsmidir: rəqəmsal suverenlik, iqtisadi inteqrasiya, strateji koordinasiya. Azərbaycan isə bu prosesdə həm katalizator, həm model rolunu oynayır. Şuşadan başlayan ənənə Türküstanda davam etdi.
Tural İsmayılov,
analitik
