ain.az, Azpolitika.az portalına istinadən məlumat yayır.
ABŞ və Kanada arasında İkinci Dünya Müharibəsi dövründən bəri qüvvədə olan tarixi hərbi tərəfdaşlıq formatı ciddi böhranla üzləşib. Vaşinqtonun Kanada ilə birgə müdafiə komitəsinin fəaliyyətini dayandırması Şimal qütbündəki qüvvələr balansını dəyişə bilər.
Müttəfiqlər arasında onilliklərdir davam edən hərbi koordinasiya sistemində çat yaranıb. ABŞ Müdafiə Nazirliyi (Pentaqon) Kanada ilə birgə fəaliyyət göstərən Daimi Birgə Müdafiə Komitəsinin işini dayandırdığını elan edib. Rəsmi Vaşinqton bu addımı Ottavanın kollektiv təhlükəsizlik sahəsindəki öhdəliklərini yerinə yetirməməsi ilə əsaslandırır.
86 illik tarixi ittifaqın dondurulması
Sözügedən hərbi struktur sıradan bir qurum deyil. Daimi Birgə Müdafiə Komitəsi 1940-cı ildə, İkinci Dünya Müharibəsinin gedişində ABŞ Prezidenti Franklin Ruzveltlə imzalanmış tarixi Oqdensburq sazişinə uyğun olaraq yaradılmışdı. Artıq 80 ildən çox idi ki, bu komitə iki Şimali Amerika dövləti arasında hərbi-strateji tərəfdaşlığın və qitə müdafiəsinin əsas koordinasiya mərkəzi rolunu oynayırdı.
Pentaqon rəhbərliyindən verilən bəyanatda vurğulanır ki, Kanada özünün müdafiə öhdəliklərinin icrasında əhəmiyyətli irəliləyişə nail ola bilməyib. Vaşinqton hesab edir ki, komitənin fəaliyyətinin dayandırılması bu formatın ümumi Şimali Amerika müdafiəsinə real faydasını yenidən qiymətləndirmək üçün zəruri addımdır.
Böhranın pərdəarxası: Müdafiə büdcəsi və NORAD problemi
Vaşinqton və Ottava arasında hərbi xərclər mövzusunda gərginlik yeni deyil. ABŞ uzun illərdir Kanadanı Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) ən azı 2%-ni müdafiə sənayesinə ayırmaq barədə NATO qarşısında götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirməməkdə qınayır. Kanadanın hərbi modernizasiya layihələrini, xüsusilə yeni nəsil qırıcı təyyarələrin alınmasını və Arktikadakı hərbi infrastrukturun yenilənməsini ləngitməsi Vaşinqtonun səbrini daşıran əsas amillərdən olub.
Bu qərar sadəcə iki ölkənin daxili işi deyil. Daimi Birgə Müdafiə Komitəsi həm də Şimali Amerikanın hava məkanını qoruyan NORAD (Şimali Amerika Aerokosmik Müdafiə Komandanlığı) sisteminin fəaliyyətində mühüm məsləhətçi mexanizm idi.
Kreml üçün Arktikada "yaşıl işıq"?
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ və Kanada arasındakı bu hərbi qırılma qlobal miqyasda ən çox Rusiyanın maraqlarına xidmət edir. Şimal qütbünün və Arktika regionunun sürətlə hərbiləşdiyi bir dövrdə iki əsas qonşunun koordinasiyanı itirməsi regionda Kremlin mövqelərini gücləndirə bilər.
Analitiklər bu qərarın fəsadlarını belə qruplaşdırır:
Kəşfiyyat boşluğu: Arktika zonasında Rusiya və Çinin artan hərbi aktivliyinə, raket sınaqlarına və sualtı qayıqların hərəkətinə qarşı ABŞ-Kanada birgə erkən xəbərdarlıq və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi zəifləyə bilər.
Arktika strategiyasının iflası: Rusiya Şimal Dəniz Yoluna nəzarəti artırmaq üçün Arktikada yeni hərbi bazalar açdığı halda, Qərb koalisiyasının qitə daxilində parçalanması Kremlin bu regiondakı iddialarını daha rahat reallaşdırmasına şərait yaradır.
NATO daxilindəki çat: Şimali Amerikanın iki böyük NATO müttəfiqinin hərbi müstəvidə ortaq məxrəcə gələ bilməməsi, alyansın qlobal təhdidlərə qarşı vahid cəbhə nümayiş etdirmək gücünə kölgə salır.
Qlobal geosiyasi gərginliyin pik həddə çatdığı, Yaxın Şərqdən tutmuş Cənubi Qafqaza qədər güclərin toqquşduğu bir vaxtda Vaşinqtonun ən strateji coğrafi müttəfiqi ilə köklü hərbi proqramı dondurması Şimali Amerika təhlükəsizlik arxitekturasında yeni bir qeyri-müəyyənlik dövrünün başladığını göstərir.
"AzPolitika.info"
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
