1859-cu ilin avqustunun sonu və sentyabrın əvvəlində Yer bir sıra geomaqnit pozuntularına məruz qaldı, onların ən böyükləri 1 və 2 sentyabrda baş verib. Bu hadisə müşahidələr tarixində ən ekstremal maqnit fırtınası hesab olunur...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə spacedaily.com yazır.
Fırtına Şimali Amerika, Avropa, eləcə də Avstraliya və Asiyanın bəzi bölgələrində teleqraf xətlərində güclü cərəyanlar yaradıb. Bəzi stansiyalarda operatorlar elektrik zərbələri alıb. Digərləri kağızın alovlandığını və avadanlıqdan qığılcımlar çıxdığını müşahidə etdilər. Bir neçə teleqraf stansiyası yanaraq məhv olub.
Hadisə Karrinqton hadisəsi adını ingilis həvəskar astronomu Riçard Karrinqtondan alıb. O, 1 sentyabr səhəri Surreydəki şəxsi rəsədxanasında Günəş ləkələrini müşahidə edərkən, ləkə qruplarından birindən qəfil ağ işıq parıltısının çıxdığını görüb. Parıltı təxminən beş dəqiqə davam edib.
Bunun ardınca maqnitlənmiş plazma buludu Yerə çataraq onun maqnit sahəsini sıxıb, plazmanın maqnitosferaya daxil olmasına şərait yaradıb və tarixdə ən güclü geomaqnit fırtınanı yaradıb.
Görünən qütb parıltıları 18 dərəcə enliyə qədər, Panamaya yaxın ərazilərə qədər yayılıb. ABŞ-ın şimal-şərqində insanlar gecə səması işığında qəzet oxuya biliblər. Teleqraf xətlərindəki cərəyanlar o qədər sabit və birtərəfli idi ki, Boston və Portlenddəki operatorlar "batareyalar xəttdən ayrıldıqdan sonra belə" əlaqəni davam etdirə və mesaj ötürə bilirdilər.
2013-cü ildə Lloyd’s of London və Atmospheric and Environmental Research şirkəti Şimali Amerika elektrik şəbəkəsinə günəş fırtınalarının təsiri ilə bağlı birgə risk qiymətləndirməsi yayıb. Onların hesablamalarına görə, Karrinqton səviyyəli fırtına ABŞ iqtisadiyyatına 2,6 trilyon dollara qədər zərər vura bilər.
Belə gücdə bir fırtına nəticəsində 20–40 milyon ABŞ vətəndaşı 16 gündən 1–2 ilə qədər elektrik enerjisiz qala bilər. Bu, xüsusilə geomaqnit induksiyalı cərəyanlara ən həssas olan yüksək gərginlikli transformatorların nə qədər tez dəyişdirilə biləcəyindən asılıdır.
1989-cu ildə Kvebekdə baş verən, Karrinqton hadisəsindən xeyli zəif olan bir fırtına Hydro-Quebec enerji sistemini iki dəqiqədən az müddətdə sıradan çıxarmış və 6 milyon insanı 9 saat elektriksiz qoymuşdu.
Karrinqton səviyyəli fırtınalar göründüyü qədər nadir deyil. Lloyd’s hesabatına görə, belə hadisələrin orta təkrarlanma dövrü təxminən 150 il hesab olunur, 100–250 il aralığında dəyişir. Alimlər növbəti on il ərzində belə bir hadisənin baş vermə ehtimalını 1–10 faiz arasında qiymətləndirirlər.
Poliqon.info
