Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski iyulda Ankarada keçiriləcək NATO zirvə görüşünə dəvət olunub. NATO-nun Baş Katibi Mark Rutte İsveçdə xarici işlər nazirlərinin görüşündən sonra keçirilən mətbuat konfransında bildirib ki, "Mən artıq dəvəti Zelenskiyə çatdırmışam. O, zirvə görüşündə olacaq".
Hafta.az yazır ki, Zelenski ötən il Haaqada keçirilən NATO zirvə görüşünə də dəvət olunmuşdu, lakin dəvət Tramp administrasiyasının xahişi ilə o zaman daha məhdud idi. Ağ Ev Ukrayna müharibəsini zirvə görüşünün əsas gündəm maddəsi halına gətirməyə qarşı çıxıb və bunun əvəzinə müttəfiq ölkələrin müdafiə xərclərini ÜDM-in 5 faizinə qədər artırmaq öhdəliyini prioritetləşdirib.
Bu yanaşma, 2024-cü ildə Co Bayden administrasiyası dövründə Vaşinqtonda keçirilən zirvə görüşünün kəskin şəkildə ziddiyyət təşkil edirdi. Həmin zirvə görüşündə Zelenski fəxri qonaq idi və müttəfiqlər Ukraynanın NATO üzvlüyü ilə bağlı "dönməz yolda" olduğunu bəyan ediblər. Lakin bildirilir ki, bu cür öhdəliklər Tramp dövründə artıq gündəmdə deyil.
Bu həftə İsveçdə keçirilən görüş Ankarada keçiriləcək liderlər sammitindən əvvəl vacib bir hazırlıq mərhələsi hesab olunurdu. Görüşdə iştirak edən ABŞ dövlət katibi Marko Rubio, Vaşinqton administrasiyasının İranla müharibədə ABŞ və İsrailə NATO müttəfiqlərinin dəstəyinin olmamasından narazılığını bir daha təkrarlayıb.
Görüşün kənarında Rutte ilə birlikdə danışan Rubio, ABŞ prezidenti Donald Trampın bu məsələ ilə bağlı "məyusluğunu" liderlər səviyyəsində şəxsən ifadə edəcəyini bildirib. Rubio, NATO liderlərinin İranla müharibəyə ilkin dəstək verməməsindən Trampın narazılığına cavab verməli olacaqlarını söylədi və əlavə etdi ki, məsələ "həll olunmalıdır".
28 fevralda ABŞ və İsrailin İrana qarşı qəfil hücumları ilə başlayan müharibədən sonra Tramp NATO müttəfiqlərini dəfələrlə sərt ifadələrlə tənqid edib. Bildirilir ki, müttəfiq ölkələr müharibənin hərbi strategiyası və ya məqsədləri barədə əvvəlcədən məlumatlandırılmayıb və əksər Avropa ölkələri münaqişənin tərəfi olmağa borclu deyillər. Tramp Avropa ölkələrini və Kanadanı "qorxaqlıqda" günahlandırıb.
Tramp müttəfiqlərin dünya neft və qaz tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi vacib bir su yolu olan Hörmüz boğazının yenidən açılmasını dəstəkləmədiyini iddia edib. Sosial media paylaşımında Tramp "Həll yolu Hörmüz boğazını açmaqdır" deyə bildirib və bunu "çox aşağı riskli sadə bir hərbi manevr" kimi təsvir edib, lakin müttəfiqlərin "kömək etmək istəmədiyini" bildirib.
Rubio həmçinin İrandakı münaqişəyə son qoya biləcək mümkün razılaşma ilə bağlı ümidverici mesajlar verib. Hörmüz böhranı enerji qiymətlərini artırdığı üçün AB artım proqnozunu aşağı salıb. Rubio deyib: "Davam edən danışıqlardan xəbər gözləyirik; nə qədər kiçik olsa da, müəyyən irəliləyişlər əldə edilib".
İran xarici işlər naziri son təklifləri müzakirə etmək üçün Pakistanın daxili işlər naziri ilə görüşüb; İran mediasının məlumatına görə, "tərəflər arasındakı boşluqlar azalıb". Rubio ABŞ-ın İranın nüvə silahı proqramından imtina etməsi tələblərinin Vaşinqton komandası üçün qırmızı xətt olduğunu vurğulayıb: "Əsas şərtlər dəyişməyib. İran nüvə silahına sahib ola bilməz və biz yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran məsələsini həll etməliyik". Rubio izah edib ki, İran müharibənin ilk günlərində nəzarəti ələ keçirdiyi Hörmüz boğazına iddiasını irəli sürməyə çalışır: "İran tranzit haqqı sistemi yaratmağa çalışır. Onlar beynəlxalq su yolunda belə bir sistem üçün Omanın dəstəyini cəlb etməyə çalışırlar".
Yaponiya, Avstraliya və Cənubi Koreya da daxil olmaqla NATO müttəfiqləri döyüşlər bitən kimi Hörmüz boğazının yenidən açılması əməliyyatında iştirak edəcəklərinə söz veriblər.
