Bakı, 4 aprel, AZƏRTAC
Braziliyanın Kampo Qrande şəhərində BMT-nin köçəri növlər üzrə COP15 konfransı keçirilir. Yeni qlobal hesabat ciddi narahatlıq doğurur: 1970-ci ildən bəri köçəri şirin su balıqlarının populyasiyası 81 faiz azalıb və dünyada 325 növ təcili şəkildə əlaqələndirilmiş beynəlxalq qorunmaya ehtiyac duyur.
AZƏRTAC BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının saytına istinadla xəbər verir ki, hazırda təşkilatın nəsli kəsilməkdə olan növlər siyahısında cəmi 23 balıq növü yer alır və onların əksəriyyəti nərə balığıdır. Müqayisə üçün, eyni siyahıda 962 quş növü mövcuddur.
Problem sistem xarakterlidir. Şirin su balıqları eyni vaxtda bir neçə ölkə arasında – çayların yuxarı və aşağı axınları, qolları, yataqları və kürütökmə sahələri boyunca miqrasiya edir. Lakin onların qorunması yetərli deyil: ölkələr əsasən ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərir. Bəndlər miqrasiya marşrutlarını kəsir, həddindən artıq balıq ovu populyasiyalara ciddi zərbə vurur. Üstəlik, əsas ölkələr – Çin, ABŞ və Rusiya – Köçəri Növlər haqqında Konvensiyanın iştirakçısı deyil və bu da geniş çay hövzələrinin beynəlxalq qorunmadan kənarda qalmasına səbəb olur.
Mekonq çayı xüsusi narahatlıq doğurur: burada nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan 325 növdən 80-i yaşayır. Lakin hövzə ölkələrinin heç biri konvensiyanın üzvü deyil və koordinasiyalı qorunma mexanizmi mövcud deyil. Oxşar vəziyyət Amazon çayı hövzəsində də müşahidə olunur. Burada çəkisi 200 kiloqrama çatan nəhəng naqqa balığı kürütökmə üçün minlərlə kilometr məsafə qət edir. Bu fakt yalnız bu yaxınlarda – tədqiqatçılar təxminən 100 balığa ötürücü yerləşdirdikdən sonra müəyyən edilib. Daha əvvəl hətta yerli balıqçılar belə bu növü oturaq hesab edirdilər.
Müsbət nümunələr də var. Avropa və Şimali Amerikada köhnə bəndlərin sökülməsi miqrasiya yollarının bərpasına kömək edir. Kambocada balıqçılıq icmaları ilə əməkdaşlıq Mekonq nəhəng naqqa balığının populyasiyasının artmasına töhfə verib. COP15 çərçivəsində Amazon hövzəsi ölkələri ilk dəfə köçəri naqqa balıqlarının qorunmasına dair birgə, çoxnövlü fəaliyyət planı qəbul ediblər.
Bununla belə, problemin miqyası görülən tədbirlərlə müqayisədə xeyli böyükdür. Çaylar sərhəd tanımır, lakin onların beynəlxalq idarə olunması bu reallıqdan hələ də geri qalır.
