Azərbaycanın tibb və elmi fikir tarixində silinməz iz qoymuş görkəmli şəxsiyyətlərdən biri akademik Zərifə Əliyevadır. Onun həyat yolu yalnız bir alim və həkim kimi uğurlarla məhdudlaşmır, eyni zamanda milli-mənəvi dəyərlərin, humanizmin və yüksək ziyalılıq ənənələrinin parlaq təcəssümü kimi çıxış edir. Hər il aprelin 15-də qeyd olunan anım günü bu böyük şəxsiyyətin xatirəsini yad etməklə yanaşı, onun çoxşaxəli fəaliyyətini, elmi irsini və cəmiyyət üçün yaratdığı dəyərləri yenidən dərk etmək baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Zərifə Əliyeva Azərbaycan qadınının intellektual gücünü, mənəvi zənginliyini və ictimai məsuliyyətini özündə birləşdirən nadir şəxsiyyətlərdəndir. Onun həyatı və fəaliyyəti müasir dövr üçün də aktual olan bir çox prinsipləri – elmə sədaqət, insanlara xidmət, peşə etikası və sosial məsuliyyət kimi dəyərləri özündə ehtiva edir.
Zərifə Əliyevanın şəxsiyyət kimi formalaşmasında onun böyüdüyü ailə mühiti və sosial çevrə mühüm rol oynamışdır. Ziyalı ailəsində dünyaya gəlməsi, elmə və mədəniyyətə yüksək dəyər verilən bir mühitdə yetişməsi onun gələcək həyat yolunu müəyyən edən əsas amillərdən biri olmuşdur. Bu mühitdə formalaşan dünyagörüşü onun həyat boyu apardığı fəaliyyətin ideya əsasını təşkil etmişdir. Azərbaycanın görkəmli ziyalılarının – elm, ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinin təsiri altında böyüməsi onun düşüncə tərzini zənginləşdirmiş, milli dəyərlərə bağlılığını daha da möhkəmləndirmişdir. Bu baxımdan Zərifə Əliyeva yalnız tibbi biliklərə malik bir mütəxəssis deyil, eyni zamanda geniş dünyagörüşünə sahib bir ziyalı kimi formalaşmışdır. Zərifə Əliyevanın fəaliyyətində diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri onun həkimlik peşəsinə yanaşma tərzidir.
O, həkimliyi yalnız bir peşə kimi deyil, insan həyatına və sağlamlığına xidmət edən müqəddəs bir missiya kimi qəbul edirdi. Bu yanaşma onun bütün fəaliyyətində özünü aydın şəkildə göstərirdi. Onun fikrincə, həkim insanın ən yaxın dostu və etibar etdiyi şəxs olmalıdır. Həkim yalnız xəstəliyi müalicə etməklə kifayətlənməməli, eyni zamanda xəstənin psixoloji vəziyyətini, sosial şəraitini və mənəvi ehtiyaclarını da nəzərə almalıdır. Bu baxımdan Zərifə Əliyevanın fəaliyyəti müasir tibbdə geniş yayılmış “insan mərkəzli yanaşma” prinsipləri ilə səsləşir. Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti çoxşaxəli olmuş və oftalmologiyanın müxtəlif sahələrini əhatə etmişdir. Onun tədqiqatlarının əsas istiqamətləri sırasında traxoma, qlaukoma, görmə orqanının iltihabi xəstəlikləri və sənaye oftalmologiyası xüsusi yer tutur. Traxoma xəstəliyinə qarşı mübarizə onun fəaliyyətində mühüm mərhələ təşkil edir. Bu xəstəliyin geniş yayılması dövründə onun apardığı elmi tədqiqatlar və tətbiq etdiyi müalicə üsulları minlərlə insanın sağlamlığının qorunmasına xidmət etmişdir. Onun bu sahədə əldə etdiyi nəticələr yalnız Azərbaycan üçün deyil, ümumilikdə region üçün böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bununla yanaşı, qlaukoma və digər göz xəstəlikləri üzrə apardığı tədqiqatlar oftalmologiya elminin inkişafına mühüm töhfə vermişdir.
Bu sahədə əldə etdiyi nəticələr praktik tibbdə geniş tətbiq olunmuşdur. Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyətində xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri də sənaye oftalmologiyasıdır. XX əsrin ikinci yarısında sənayenin, xüsusilə kimya və elektronika sahələrinin sürətli inkişafı yeni tibbi problemlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu problemlər arasında istehsalat şəraitində çalışan insanların görmə orqanının zədələnməsi mühüm yer tuturdu. Zərifə Əliyeva bu sahədə aparılan tədqiqatların öncüllərindən biri olmuşdur. Onun doktorluq dissertasiyası məhz bu mövzuya həsr olunmuş və sənaye şəraitində çalışan işçilərin sağlamlığının qorunması istiqamətində mühüm elmi nəticələr əldə edilmişdir.
Bu tədqiqatlar nəticəsində görmə orqanının peşə patologiyalarının diaqnostikası və profilaktikası sahəsində yeni yanaşmalar formalaşmışdır. Onun irəli sürdüyü metodlar istehsalat müəssisələrində tətbiq olunmuş və işçilərin sağlamlığının qorunmasına xidmət etmişdir. Zərifə Əliyevanın fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri də milli kadr hazırlığı olmuşdur. O, yalnız öz elmi fəaliyyəti ilə kifayətlənməmiş, həm də gələcək nəsil həkim və alimlərin yetişdirilməsinə böyük diqqət yetirmişdir. Onun rəhbərliyi altında çoxsaylı gənc alimlər yetişmiş, bu gün də onun elmi ənənələrini davam etdirirlər.
O, tələbələrinə yalnız elmi biliklər öyrətməklə kifayətlənmir, eyni zamanda onların mənəvi keyfiyyətlərinin formalaşmasına da xüsusi diqqət yetirirdi. Bu baxımdan Zərifə Əliyeva yalnız alim deyil, həm də böyük pedaqoq kimi qiymətləndirilə bilər. Zərifə Əliyeva zəngin elmi irsə malik alimlərdəndir. Onun 150-yə yaxın elmi əsəri, 12 monoqrafiyası və çoxsaylı dərs vəsaitləri oftalmologiya elminin inkişafında mühüm rol oynamışdır. Onun “Terapevtik oftalmologiya” əsəri bu gün də oftalmoloqlar üçün əsas istinad mənbələrindən biri hesab olunur. “Herpetik göz xəstəliyi”, “Ağır virus konyunktivitləri” kimi əsərləri isə konkret xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi sahəsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bu əsərlərin əsas xüsusiyyəti onların həm nəzəri, həm də praktik əhəmiyyət daşımasıdır. Bu isə Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyətinin tətbiqi yönümlü xarakter daşıdığını göstərir. Zərifə Əliyeva yalnız alim və həkim kimi deyil, həm də ailə dəyərlərinə sadiq bir insan kimi seçilmişdir. Onun ailə həyatı Azərbaycan cəmiyyətində nümunə kimi qəbul edilir. Bu baxımdan İlham Əliyev anası haqqında xatirələrində qeyd edirdi:
“Mənim anam əsl alim idi. O, tibbin bütün incəliklərini öyrənməyə səy göstərirdi. Bununla bərabər mənimlə, Sevillə məşğul olmağa, bizi Azərbaycanın layiqli vətəndaşları kimi tərbiyə etməyə, böyütməyə vaxt tapırdı. O, həmişə mənim qəlbimdədir.” Bu fikirlər Zərifə Əliyevanın yalnız böyük alim deyil, həm də qayğıkeş ana və yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik şəxsiyyət olduğunu bir daha təsdiq edir. Digər tərəfdən, Ulu Öndər Heydər Əliyev onun haqqında belə deyirdi: “Zərifə xanım çox böyük alim olub. Mən hələ onunla həyat quranda o, artıq elm yolunda idi, elmlə məşğul idi. Onun elmi fəaliyyəti məlumdur. O, çox istedadlı, çox xeyirxah, çox sadə insan idi. Mən bu barədə çox danışa bilərəm...
Mənim həyatımda onun əvəzsiz rolu üçün mən bu gün Zərifə xanımın məzarı qarşısında baş əyirəm.” Bu sözlər Zərifə Əliyevanın həm alim, həm də insan kimi böyüklüyünü, onun ailədə və cəmiyyətdə oynadığı mühüm rolu dərin şəkildə ifadə edir. Zərifə Əliyeva 1985-ci il aprelin 15-də vəfat etmişdir. Bu gün Azərbaycan xalqı onun xatirəsini böyük ehtiramla yad edir. Onun həyat yolu və fəaliyyəti gələcək nəsillər üçün örnək olaraq qalır. Onun adını daşıyan Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi bu gün də onun elmi irsini davam etdirir və Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafında mühüm rol oynayır. Akademik Zərifə Əliyeva Azərbaycan tarixində həm böyük alim, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik şəxsiyyət kimi əbədi yaşayacaqdır. Onun həyatı elmə sədaqətin, insanlara xidmətin və mənəvi dəyərlərin ən ali nümunəsidir. Bu gün onun xatirəsi yalnız ehtiramla yad edilmir, eyni zamanda onun ideyaları və prinsipləri müasir Azərbaycan cəmiyyətində yaşadılır və inkişaf etdirilir. Zərifə Əliyevanın zəngin irsi gələcək nəsillər üçün dəyərli bir məktəb, həyat yolu isə əsl örnək olaraq qalacaqdır.
Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə
