Çiyələk həm dadı, həm də qida dəyəri ilə ən çox sevilən meyvələrdən biridir. Tərkibində C vitamini, antioksidantlar və lif olduğu üçün sağlam qidalanmada mühüm yer tutur. Lakin bazar və marketlərdə satılan bütün çiyələklər eyni keyfiyyətdə olmur. Bəziləri təbii yetişmiş, bəziləri isə kimyəvi maddələrlə tez yetişdirilmiş və ya uzun müddət saxlanılmış ola bilər.
Bu səbəbdən çiyələk alarkən diqqətli olmaq həm sağlamlıq, həm də məhsulun keyfiyyəti baxımından vacibdir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Rəng və görünüş nəyi göstərir?
Çiyələyin rəngi onun yetişmə səviyyəsi haqqında ən əsas göstəricilərdən biridir.
Tam yetişmiş çiyələk:
- parlaq və vahid qırmızı rəngdə olur
- üzərində yaşıl və ya ağ hissələr olmur
Əgər çiyələyin ucu və ya yan hissələri açıq rənglidirsə, bu onun tam yetişmədiyini göstərir. Belə meyvələr həm dadsız olur, həm də sonradan tam yetişmir.
Parlaqlıq və səthin vəziyyəti
Təbii çiyələk mat və ya yüngül parlaq görünüşə malik olur. Həddindən artıq parlaq və “laklanmış” kimi görünən çiyələklər bəzən kimyəvi maddələrlə işlənmiş ola bilər.
Eyni zamanda səthində:
- çürük ləkələr
- yumşalmış hissələr
- qaralmalar olmamalıdır. Bu cür əlamətlər məhsulun köhnə və ya zədələnmiş olduğunu göstərir.
Qoxu – ən etibarlı göstəricilərdən biri
Keyfiyyətli çiyələyin özünəməxsus güclü və xoş ətri olur.
Əgər:
- çiyələyin qoxusu yoxdursa və ya çox zəifdirsə bu, onun ya süni şəraitdə yetişdirildiyini, ya da vaxtından əvvəl yığıldığını göstərə bilər.
Ölçü məsələsi: böyük çiyələk daha yaxşıdırmı?
Çox böyük ölçülü çiyələklər hər zaman daha keyfiyyətli demək deyil. Bəzən iri meyvələr:
- sürətli yetişdirmə üsullarının nəticəsi olur
- içi boş və ya sulu ola bilər
Orta ölçülü, bərk və forması normal olan çiyələklər daha təbii və dadlı hesab olunur.
Saplaq (yaşıl hissə) nəyə işarə edir?
Çiyələyin üstündəki yaşıl yarpaqlar (saplaq) onun təzəliyini göstərir.
Təzə çiyələkdə:
- yarpaqlar yaşıl və diri olur
- qurumuş və saralmış olmur
Əgər saplaq solubsa, bu meyvənin uzun müddət saxlandığını göstərir.
Sərtlik və tekstura
Çiyələk nə çox yumşaq, nə də həddindən artıq bərk olmalıdır.
Çox yumşaqdırsa – artıq xarab olmağa başlayıb
Çox bərkdirsə – tam yetişməyib
Yüngül elastik və sıx strukturlu çiyələk ideal hesab olunur.
Mövsümə uyğunluq
Ən keyfiyyətli çiyələk öz təbii mövsümündə yetişən çiyələkdir. Azərbaycanda bu əsasən:
- yaz sonu
- yay əvvəli dövrünə təsadüf edir. Mövsümdən kənar satılan çiyələklər adətən:
istixanalarda yetişdirilir
daha çox kimyəvi müdaxiləyə məruz qalır
Kimyəvi maddələr və pestisid riski
Çiyələk pestisidlərə ən həssas meyvələrdən biridir. Onun səthi məsaməli olduğu üçün kimyəvi maddələri asanlıqla saxlayır.
Alarkən:
- həddindən artıq eyni ölçülü və “ideal görünüşlü” məhsullardan ehtiyatlı olun
- yerli və təbii istehsala üstünlük verin İstifadədən əvvəl isə mütləq yaxşı yuyulmalıdır.
Qablaşdırma və saxlanma şəraiti
Marketlərdə çiyələk çox vaxt plastik qabda satılır. Bu zaman:
qabın alt hissəsində su yığılmamalıdır
əzilmiş və ya sızmış meyvələr olmamalıdır
Əzilmiş çiyələk digərlərinin də tez xarab olmasına səbəb olur.
Dad və şəkər balansı
Yaxşı çiyələk:
şirin və yüngül turş balansına malik olur
su kimi dadsız olmur
Dad çox vaxt görünüşdən daha vacib göstəricidir. Təbii yetişmiş çiyələk daha aromatik və balanslı olur.
Yerli və idxal məhsulların fərqi
Yerli çiyələk:
- daha təzə olur
- daha az daşınma müddəti keçir
- dad baxımından daha zəngin olur
İdxal məhsullar isə uzun müddət saxlanma üçün yetişdirildiyindən bəzən daha sərt və dadsız ola bilər.
Çiyələk alarkən yalnız görünüşə aldanmaq düzgün deyil. Onun rəngi, qoxusu, teksturası, saplağı və mövsümü birlikdə qiymətləndirilməlidir. Ən yaxşı seçim təbii, mövsümündə yetişmiş, orta ölçülü və ətirli çiyələklərdir.
Düzgün seçim etməklə həm daha sağlam, həm də daha dadlı məhsul əldə etmək mümkündür.
