Son iki həftə ərzində dünya üzrə aviaşirkətlər may ayı cədvəllərindən 2 milyon sərnişin yerinə bərabər reysləri azaldıb. Yaxın həftələrdə aviasiya yanacağının mövcudluğu ilə bağlı narahatlıqlar artmaqda davam edir.
Analitik şirkət Cirium-un məlumatına görə, minlərlə reys ləğv edilib, bəzi marşrutlarda isə aviaşirkətlər yanacağa qənaət etmək üçün daha kiçik və ya daha yanacaq effektiv təyyarələrdən istifadə etməyə keçiblər.
Fevralın sonundan İranda müharibə başlayandan bəri aviasiya kerosininin qiyməti iki dəfə artıb və bu, daşıyıcıları bilet qiymətlərini qaldırmağa məcbur edib. Eyni zamanda, Avropadan Asiyaya uçuşların üçdə birinin keçdiyi Fars körfəzi hava limanlarının bağlanması qlobal səyahət sistemində ciddi xaos yaradıb.
İxtisarların miqyası
Cirium-un məlumatları göstərir ki, regionun ən böyük daşıyıcıları — Emirates, Etihad və Qatar Airways — münaqişənin ilk həftələrində fəaliyyətin dayanmasından sonra hələ də bərpa mərhələsində olduqları üçün may ayı cədvəllərini ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçiriblər və çoxsaylı reysləri ləğv ediblər. Statistikaya əsasən, may ayında bütün aviareyslər üzrə mövcud yerlərin ümumi sayı aprelin ortasından sonuna qədər olan dövrdə 132 milyondan 130 milyona düşüb.
British Airways və United-dən tutmuş Air China və Yaponiyanın ANA şirkətinə qədər beynəlxalq nəhənglər də marşrut şəbəkələrini dəyişərək logistik maneələrdən yan keçməyə çalışırlar.
Aviasiya analitiki Con Striklend qeyd edir: “Heç bir Avropa aviaşirkəti Körfəz daşıyıcılarından qalan tələbatı qarşılamaq üçün təyyarəni Asiyaya göndərməz ki, sonra onun geri dönüş üçün yanacaq olmadan orada ilişib qaldığını görsün. Kerosin qiymətləri həmişə dəyişkən olub, amma fiziki çatışmazlıq məsələsinin gündəmdə olduğu belə bir dövrü xatırlamıram”.
Asiya hub-ları məhdudiyyətlər tətbiq edir
Air France bildirib ki, ona Sinqapur və ya Tokionun Haneda hava limanına əlavə reyslər açmamaq tövsiyə olunub: Asiyanın iki əsas tranzit mərkəzi yanacaq istehlakını məhdudlaşdırmağa çalışır.
Region ən çox zərər çəkib, çünki o, əsasən Hörmüz boğazından keçən tədarüklərdən asılıdır. İranın hücum təhdidləri və ABŞ-nin dəniz blokadası səbəbindən burada gəmiçilik demək olar ki, iflic vəziyyətinə düşüb.
Air France-ın baş direktoru Ben Smitin sözlərinə görə, bu axınların pozulması tələb və təklif arasında ciddi disbalans yaradıb. Seulun İnçxon hava limanının icraçı rəhbəri Kim Bom Ho isə qeyd edib ki, “yanacağın qiyməti və tələbatı” kritik amillərə çevrilib. Vyetnam artıq aviasiya kerosini üzrə qismən normalaşdırma tətbiq edib.
Maliyyə itkiləri və sağ qalma strategiyaları
Yapon aviaşirkətləri Avropadan gələn tələbatın artmasından faydalansa da, yanacaq xərclərinin kəskin artacağı barədə xəbərdarlıq edib. ANA növbəti ilin mart ayına qədər yanacağa əlavə 650 milyon funt sterlinq xərcləyəcək, Japan Airlines isə mənfəətin beşdə bir azalacağını gözləyir.
Lufthansa may-oktyabr dövründə 20 min reysi ləğv edərək ən çox ixtisar edən şirkət olub. Delta Air Lines ikinci rübdə şəbəkəsini 3,5% azaldıb. Turkish Airlines isə son iki həftədə ən çox oturacaq sayını azaldan daşıyıcı olub, baxmayaraq ki, İstanbuldakı hub-u tam fəaliyyət göstərir.
Nəhənglərdən daha kiçik təyyarələrə keçid
Tələbin azalması və xərclərin artması şirkətləri daha kiçik təyyarələrə keçməyə məcbur edir. Məsələn, Etihad Əbu-Dabi — Honkonq marşrutunda 400 yerlik Airbus A350-ni 220–300 yerlik Boeing 787 ilə əvəz edib.
Emirates müharibədən əvvəlki gücünün təxminən üçdə ikisi ilə fəaliyyət göstərərək bəzi marşrutlarda təyyarə sayını azaldıb. Şirkət Dubay–Brisben xəttində hələ də iki mərtəbəli A380-dən istifadə etsə də, bu istiqamətdən Boeing 777-ləri tamamilə çıxarıb.
Bununla belə, Avropa ilə Asiya arasında bəzi birbaşa reyslərdə vəziyyət əksinədir: tranzitsiz uçmaq istəyən sərnişinlərin artan axını ilə başa çıxmaq üçün Air France və Air China daha böyük Boeing 777 modellərini marşrutlara çıxarıblar.
