“ABÅ prezidenti Trampın ÇinÉ planlaÅdırılan vÉ Ä°rana qarÅı ÉmÉliyyatların uzanması sÉbÉbindÉn tÉxirÉ salınan dövlÉt sÉfÉrinin tarixi, nÉhayÉt, açıqlanıb. Artıq hÉm ABÅ, hÉm dÉ Çin tÉrÉfi tÉsdiqlÉyib ki, Tramp mayın 13-15-dÉ ÇindÉ olacaq.Hazırda dünyanın nüfuzlu beyin mÉrkÉzlÉrinin, ciddi analitiklÉrin hamısı, demÉk olar ki, tamamilÉ bu sÉfÉrÉ, qlobal liderlik uÄrunda yarıÅan iki nÉhÉng dövlÉtin rÉhbÉrlÉrinin görüÅünün necÉ yekunlaÅacaÄına, hansı mesajlar verilÉcÉyinÉ fokuslanıblar”.
Adalet.az xÉbÉr verir ki, bunu politoloq Elxan Åükürlü deyib.
O, bildirib ki, ÉlveriÅli sövdÉlÉÅmÉlÉr ÉldÉ etmÉk niyyÉtiylÉ hakimiyyÉtÉ gÉtirilÉn vÉ qeyri-sabit xarakteriylÉ fÉrqlÉnÉn Trampın ABÅ-nin Ésas rÉqibi ÇinlÉ nÉdÉ uzlaÅa bilÉcÉyi, bir tÉrÉfdÉn, onun vÉ respublikaçıların siyasi perspektivini, o biri tÉrÉfdÉn dÉ bütövlükdÉ ölkÉsinin dünya siyasÉtindÉki yerini müÉyyÉnlÉÅdirÉcÉk:
“Tramp bu il yanvarın 3-dÉ neft ehtiyatlarına görÉ dünya birincisi olan vÉ çıxardıÄı neftin 80%-ni ÇinÉ satan Venesuelanın prezidenti Maduronu oÄurlatdıraraq, bu ölkÉnin zÉngin neft ehtiyatlarını ÉlÉ keçirmÉyi bacardı. Fevralın 28-dÉ isÉ Tramp neft ehtiyatlarına görÉ dünya üçüncüsü olan vÉ çıxardıÄı xam neftin 90%-dÉn çoxunu ÇinÉ satan Ä°rana qarÅı da müharibÉyÉ baÅladı.Venesuela ÉmÉliyyatının uÄurundan ruhlanan Tramp gözlÉyirdi ki, uzaÄı 3-4 hÉftÉ ÉrzindÉ Ä°randa da hakimiyyÉti dÉyiÅÉrÉk, ona tÉslimçi bir saziÅ imzalatdıracaq vÉ bununla da tÉkcÉ Ä°ran neftinÉ yox, hÉm dÉ onun strateji coÄrafiyasına vÉ limanlarına sahiblÉnmÉklÉ, ÇinÉ öz ÅÉrtlÉrini qÉbul etdirmÉyi bacaracaq. Ancaq qürurlu Ä°ran xalqı mÉtanÉtli dirÉniÅi ilÉ “Hörmüz” ilgÉyini Trampın öz boÄazına keçirmÉyi bacardı vÉ ABÅ-Ä°srail ittifaqının planları Hind okeanındaca suya qÉrq edildi – Trampın ÇinÉ hÉlledici sÉfÉrinÉ 1 sutka qalır, ancaq hÉlÉ dÉ ABÅ vÉ Ä°ran arasında hÉr hansı saziÅ imzalanmayıb. Ä°ran diplomatiyası çox mÉharÉtlÉ prosesi uzatmaqla, Tramp üçün çox qiymÉtli olan vaxtı da Çinin lehinÉ dÉyiÅdi. BelÉliklÉ, ÇinÉ satılacaq neftÉ, elÉcÉ dÉ ÇindÉn çıxan bütün quru yollarına nÉzarÉt etmÉk üçün ABÅ-nin hÉm demokratlar, hÉm dÉ respublikaçılar administrasiyasının uzun illÉr ÉrzindÉ apardıqları “Çini tÉcridetmÉ vÉ mühasirÉyÉ alma” strategiyası tamamilÉ iflasa uÄramaq üzrÉdir”.
E.Åükürlü deyib ki, Çinin qurudan mühasirÉsi vÉ iqtisadiyyatının nÉzarÉt altına alınması üçün ABÅ-nin xüsusÉn 3 mühüm, açar ölkÉdÉ - Rusiya, TürkiyÉ vÉ Ä°randa hakimiyyÉtlÉri dÉyiÅmÉsi vÉ özünÉmünasib hakimiyyÉtlÉr formalaÅdıraraq, MÉrkÉzi Asiyaya daha rahat çıxıÅ, gediÅ-gÉliÅ vÉ hÉrbi bazalar qurmaq imkanı ÉldÉ etmÉsi vacib idi ki, ABÅ nÉ Bayden, nÉ dÉ Tramp dönÉmindÉ bunu bacardı:
“ÆksinÉ, son 10 il ÉrzindÉ Rusiya, TürkiyÉ vÉ Ä°ran hÉm öz aralarında, hÉm dÉ ÇinlÉ daha da yaxınlaÅaraq vÉ hÉtta Élbir hÉrÉkÉt edÉrÉk, ABÅ-ın MÉrkÉzi Asiyada, Æfqanıstanda vÉ CÉnubi Qafqazda planlarını pozmaÄı bacardılar.Ä°ranla son müharibÉ isÉ ABÅ-ın Yaxın ÅÉrqdÉn dÉ hÉrbi bazalarını çıxarmasının tÉmÉllÉrini atmaq üzrÉdir - özünü qoruya bilmÉyÉn hÉrbi baza baÅqalarını necÉ qoruyacaq?!BelÉliklÉ, 2017-ci ildÉki sÉfÉrindÉn fÉrqli olaraq, Tramp bu dÉfÉ ÇinÉ SSRÄ° daÄılandan bu yana ABÅ-nin üzÉrinÉ götürdüyü “qlobal lider” statusunu itirmiÅ prezident imicindÉ gedir.Özü birbaÅa yorucu, tükÉndirici müharibÉlÉrÉ girmÉkdÉn yayınan, güclÉnÉrÉk uyÄun zamanı gözlÉyÉn müdrik vÉ sÉbirli Çin Xalq Respublikası müharibÉlÉrlÉ dünyanı idarÉ etmÉyÉ üstünlük verÉn ABÅ-nin qolobal liderlik iddiasına müsÉlmanların fÉdakarlıÄı vÉ ÉliylÉ son qoyur. Tramp - Si Cinpin görüÅü Alyaskada keçirilÉn Tramp-Putin görüÅünün daha mÉzmunlu vÉ ÉhatÉli davamı olmaqla, yeni dünya nizamının qurulması istiqamÉtindÉ atılmıŠikinci mühüm sövdÉlÉÅmÉ mÉrasimi olacaq”.
Vasif ÆLÄ°HÜSEYN
