Xpeng — elektromobil istehsalçısı kimi tanınan şirkət — illik texnologiya təqdimatında tamaşaçıları təəccübləndirdi: podium boyunca qadın görünüşlü humanoid robot sakit addımlarla hərəkət edirdi. Şəbəkədə dərhal müzakirələr başladı. Iron adlı bu robot o qədər real görünürdü ki, bir çoxları onun içində mütləq insan olduğunu düşündü. Xpeng-in rəhbəri He Syaopən isə, robot üzərində işləyən komandası üçün bir qədər məyusedici olsa da, ertəsi gün birbaşa səhnədə robotun sintetik “dərisini” açaraq onun altındakı mexaniki hissələri göstərdi.
“İnsanlar bu qədər inkişaf etmiş robotun Çin startapı tərəfindən yaradıldığına inanmağa çətinlik çəkirlər”, — deyə cənab He tədbir iştirakçılarına bildirib. “Bu, on il əvvəl çoxlarının Çin elektromobillərinin keyfiyyətli olub dünya bazarına çıxa biləcəyinə şübhə ilə yanaşdığı dövrü xatırladır”.
Məlum oldu ki, Çin şirkətləri elektromobil istehsal etməyi bacarır — özü də o qədər keyfiyyətli və ucuz ki, xarici hökumətlər bu şirkətlərə qarşı tariflər tətbiq etməyə başlayıb. İndi He, illərlə davam edən hazırlıqdan sonra, humanoid robotların, uçan avtomobillərin və pilotsuz taksilərin kütləvi istehsalına hazırlaşır. O, son dərəcə nikbindir və inanır ki, burada da eyni uğuru qazanacaq.
“Trend hamının diqqətini çəkən anda fürsət artıq əldən çıxmış olur”, — 48 yaşlı, gənc görünüşlü milyarder The Economist-ə Çinin cənubundakı Quançjou şəhərində yerləşən qərargahında verdiyi müsahibədə deyib.
Aprelin 1-də Xpeng Motors adını Xpeng Group olaraq dəyişib ki, bu da şirkətin daha geniş ambisiyalarını əks etdirsin. Sino Auto Insights konsaltinq şirkətindən Tu Le deyir: “Apple Computer adını Apple Inc. olaraq dəyişəndə necə olmuşdusa, bunu da o cür düşünmək olar”.
Bəs elektromobil sənayesinin favoritlərindən biri həqiqətən humanoidlər və uçan avtomobillərlə də uğur qazana biləcəkmi? He Çin texnologiya sahibkarları arasında ən məşhur sima olmasa da, onu diqqətlə izləməyə dəyər. Onun elektromobilləri texnoloji funksiyalarla təchiz etmək barədə erkən qərarı sonradan özünü doğruldub. Bu xüsusiyyətlər indi Çin bazarını müəyyənləşdirir və yüksək səviyyəli avtonom idarəetmə sistemi də onların arasındadır. Onun müxtəlif layihələri tez-tez İlon Maskın təşəbbüsləri ilə müqayisə olunur.
He 1990-cı illərdə Quançjouda informatika təhsili alıb və deyir ki, ilk məqsədi pul qazanmaq idi. Bu da ona 2004-cü ildə mobil internet brauzeri UCWeb-in həmtəsisçisi olduqdan sonra nəsib olub. 2012-ci ilə qədər UCWeb-in 500 milyon istifadəçisi var idi. Alibaba onun payını satın aldı və He milyarderə çevrildi. Bundan sonra o, avtomobillərdə aparat və proqram təminatını birləşdirməyə başladı. Onun inancı belə idi ki, avtomobillər həm elektrikli, həm də “ağıllı” olmalıdır. “Bu, hələ tam mənimsənilməmiş niş idi və əla fürsət idi”, — 2014-cü ildə Xpeng-in həmtəsisçisi olan və 2017-ci ildən şirkətə rəhbərlik edən He deyir.
Onun texnologiyaya bağlılığı nəticəsində Volkswagen — Çindəki ən böyük xarici avtomobil istehsalçısı — 2023-cü ildə Xpeng-in 5% səhmini 700 milyon dollara alıb. Hazırda VW özünün bəzi Çin modellərində Xpeng-in süni intellekt çiplərindən və sürücüyə yardım sistemlərindən istifadə edir. Boyca kiçik olan He-nin VW China rəhbəri Ralf Brandstätter ilə birgə çıxışları çevik Çin yeni oyunçusu ilə iri ənənəvi avtomobil nəhəngi arasındakı fərqi aydın göstərir. Brandstätter deyir: “Biz kifayət qədər əminik ki, o, qaliblərdən biri olacaq”.
Amma sərt rəqabətli Çin avtomobil sənayesində mövqeyi qorumaq kifayət qədər çətin olacaq. İnnovasiyanın növbəti mərhələsində qalib gəlmək isə daha da çətindir. He qarşıda üç əsas problemi həll etməlidir.
Birincisi, elektromobil bazarındakı amansız rəqabətdən sağ çıxmaqdır. He bunun barədə uzun müddətdir xəbərdarlıq edir. Çində hələ də təxminən 100 böyük elektromobil markası fəaliyyət göstərir. Bazar payı uğrunda mübarizə aparan şirkətlər qiymətləri aşağı saldıqları üçün az sayda elektromobil istehsalçısı mənfəət əldə edir. Xpeng ilk dəfə yalnız 2025-ci ilin dördüncü rübündə mənfəət göstərib. Başqaları tədqiqat və inkişaf xərclərini azaltdığı halda, He bildirir ki, Xpeng bu il süni intellektə 1 milyard dollar yatırım etməyi planlaşdırır. Onun məqsədi ən yaxşı texnologiyanı yaratmaq, sonra isə onu daha yüksək qiymətə satmaqdır. Sabit mənfəət əldə etmək üçün Xpeng ötən ilki 429 min avtomobil satışından daha çox nəticə göstərməlidir və bunu daha yüksək marjalı ixrac hesabına etməyə ümid edir.
İkincisi, texniki çətinlikləri həll etməkdir. Elektromobillərdən uçan avtomobillərə və robotlara keçid çox böyük sıçrayışdır. Bir çox Çin avtomobil istehsalçısı eyni istiqamətə gedir, amma uçan avtomobillər və robotlar hələ inkişafın çox erkən mərhələsindədir. He artıq bir sahədəki ideyanı başqa sahəyə daşımağın necə işlədiyini bilir. Bundan başqa, elektromobillərlə humanoid robotlar üçün lazım olan bir çox element üst-üstə düşür: mühərriklər, batareyalar, sensorlar və digər komponentlər. Çin elektromobil təchizatçıları artıq Tesla Optimus daxil olmaqla humanoidlər üçün hissələr istehsal edirlər.
Amma Hello China Tech bülleteninin müəllifi Po Jao hesab edir ki, bu oxşarlıqları şişirtmək olmaz. Onun sözlərinə görə, elektromobil yaratmaqla robot yaratmaq arasında balans və təhlükəsizlik kimi sahələrdə ciddi fərqlər var: “Humanoid robot sadəcə ayaqları olan avtomobil deyil”.
Üçüncüsü, ciddi kommersiya və tənzimləyici maneələri aşmaqdır. He-nin humanoid robotları bu ilin sonunda kütləvi istehsala daxil olacaq, uçan avtomobillər isə 2027-ci ildə. Xpeng artıq uçan avtomobillər üçün 7 min sifariş alıb, amma bunun üçün hələ əlavə regulator icazələri, infrastruktur və işlək biznes modeli lazımdır. Entuziastlar humanoidlərin dünyanı dəyişəcəyini deyirlər. Morgan Stanley hesab edir ki, 2050-ci ilə qədər bu bazarın həcmi 5 trilyon dollara çata bilər. Amma skeptiklər az deyil: bu robotları kim alacaq və şirkətlər bu işdən necə pul qazanacaq?
Avtomobillərin elektrikləşdirilməsi və “rəqəmsallaşdırılması” artıq formalaşmış və böyüyən bazara söykənirdi. Humanoidlər üçün isə hələlik əvvəlcədən mövcud olan tələb yoxdur. Çində onların ən böyük alıcısı dövlətdir. Robot istehsalçıları istəyirlər ki, humanoidlər paltar yusun, yemək bişirsin və yaşlılara qulluq etsin. Amma bunun üçün hələ də çox böyük həcmdə məlumat toplamaq və təlim aparmaq lazımdır. Analitiklər yeni köpük riskindən narahatdırlar, çünki hətta dövlətə məxsus avtomobil istehsalçıları belə bu texnologiya ətrafındakı ajiotaja qoşulublar.
Bu üç maneəni aşmaq avtomobil istehsalına keçiddən qat-qat çətin olacaq. He sübut edib ki, böyük düşünə bilir və başqalarının inanmadığı məhsulları populyarlaşdırmağı bacarır. Amma bu transformasiya cəhdi onun indiyədək etdiyi ən böyük mərclərdən biri olacaq.
Son onilliklər göstərir ki, Çin innovasiyasına və qətiyyətinə qarşı mərc etmək olmaz. Amma bu sektorlardakı dəyişimin tempi gözlənildiyindən daha yavaş, daha az təsirli ola bilər, mənfəət isə daha uzaq perspektivdə görünə bilər. He deyir ki, ilk humanoid robotlarını Xpeng-in artıq təxminən 60 ölkədə fəaliyyət göstərən şourumlarında yerləşdirmək istəyir. Onların vəzifəsi nə olacaq? Onun elektromobillərinə baxmağa gələn potensial alıcıları qarşılamaq.
