ain.az, Bizimyol portalına istinadən məlumat verir.
İran və Azərbaycan arasında gərginliyin artması Cənubi Qafqazda güc balansını sarsıda biləcəyi üçün Türkiyə bu prosesdə həm Azərbaycanın hərbi müttəfiqi, həm də İranın strateji qonşusu kimi həlledici rol oynayır. Gərginlik hərbi müstəviyə keçərsə, Ankara Şuşa Bəyannaməsinin bəndlərinə sadiq qalaraq Bakının ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün bütün imkanlarını, o cümlədən hərbi-texniki dəstəyini dərhal səfərbər edəcək.
Türkiyənin İranla münasibətləri "rəqabətli tərəfdaşlıq" üzərində qurulduğu üçün Ankara Tehranla olan iqtisadi və enerji əlaqələrini tamamilə kəsmədən, regional sabitliyi qorumaq üçün diplomatik vasitəçilik missiyasını ön plana çıxaracaq. Lakin İranın Zəngəzur dəhlizi kimi strateji layihələrə qarşı çıxması və ya Ermənistanla hərbi yaxınlığı artırması Türkiyənin İranla olan münasibətlərini son onilliklərin ən aşağı səviyyəsinə endirə bilər. Ankara İrandakı daxili qeyri-sabitliyin və mümkün qaçqın axınının qarşısını almaq üçün Tehranla dialoq kanallarını açıq saxlasa da, Azərbaycanın milli maraqlarını özünün "qırmızı xətti" hesab edir.
Dumlupınar Universitetinin Siyasət elmi və Beynəlxalq münasibətlər bölümü rəhbəri Hüsamettin İnaç Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, İranla Azərbaycan arasındakı gərginlik taktiki deyil, strateji xarakter daşıyır, çünki 1979-cu il qondarma İslam İnqilabı və mollaların həqiqətən irrasional və qeyri-insani rejimi - yəni ağlını və zehni sağlamlığını itirmiş rejim - İrana tətbiq edildiyi andan etibarən həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ilə münasibətlər artıq gərginləşmişdi: “İrandakı molla rejimi son dərəcə sərt, radikal və ideoloji yanaşmaya malik idi və keçmişdən bəri İsraillə əməkdaşlıq etmək, İsrail adından bazalar qurmaq və ya İsrailin İrana hücum etməsi üçün imkanlar yaratmaq kimi xəyali elementlərə əsaslanaraq, Azərbaycana hücum edirdi. Bunun səbəbi bu molla rejiminin, yəni İrandakı müsəlmanların və türklərin ən böyük düşməni olmasıdır”.
Hüsamettin İnaç
Professorun fikrincə, İrandakı mövcud rejim öz dinlərini, yəni "Vilayəti-Fəqih" adlandırdıqlarını uydurublar və buna görə də bu dinə inanmayan və ya İslamı bu şəkildə şərh etməyən hər kəsi, elə ilk növbədə müsəlmanları düşmən hesab edirlər.
Hüsamettin İnaç hesab edir ki, Azərbaycan və Türkiyənin gələcəkdə İranla əvvəlki kimi əməkdaşlıq etməsi və ya dostluq qurması qeyri-mümkün görünür: “Türkiyə heç vaxt Azərbaycanı tərk etməyəcək. Biz bunu “Şuşa Bəyannaməsi” ilə artıq tam şəkildə möhkəmləndirmişik. Biz dostluqdan da "yüksək" bir müttəfiqlik münasibəti qurmuşuq. Xüsusilə İran kimi ikiüzlü, hiyləgər və bəşəriyyət üçün son dərəcə təhlükəli olan bir ölkəyə - insanları bir-birinə qarşı qoymaqdan başqa heç bir siyasət yürütməyən molla rejiminə malik bir ölkəyə qarşı - Azərbaycanın Türkiyə ilə birlikdə hərəkət etməməsi mümkün deyil. Çünki İran, xüsusən də 1979-cu ildən bəri Türkiyəni ən böyük düşməni kimi tanıyır. İran öz siyasəti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrailə qarşı görünsə də, İrandakı molla rejiminin əsas missiyası ABŞ və İsrailin bütün istəklərini yerinə yetirmək, onlara xidmət etmək, onlara tabe olmaqdır”.
Professor vurğulayıb ki, Türkiyə və Azərbaycan həqiqətən də indiyə qədər çox səbirli olublar: “İranın terror təşkilatları, xüsusən də PKK və Türkiyədən kənarda fəaliyyət göstərən digər qruplarla əməkdaşlığı minlərlə və on minlərlə insanın öldürülməsində böyük paya malikdir. İraq və Əfqanıstana işğallarda milyonlarla insanın ölümünə görə İran məsuliyyət daşıyır. Suriyada, xüsusən də vətəndaş müharibəsi başladıqdan sonra Əsəd rejiminə qarşı çıxan yüz minlərlə sünni müsəlmanı öldürən də elə İranın qatil və vəhşi rejimidir. Buna görə də, bu vəhşiliyi yaradan və dəhşətli qatil olan molla rejimi Cənubi Qafqazda da öz təsirini göstərmək istəyir. Azərbaycanı boğmaq, Türkiyəni parçalamaq molla rejiminin ən böyük məqsədidir. Çünki əvvəllər də, İranın ən böyük düşmənləri türklər və müsəlmanlar olub. Məsələn; İranın İsrailə hücum etdiyini, Amerikaya hücum etdiyini və ya Qərbin hər hansı bir gücünə qarşı ən kiçik bir pis rəftar etdiyini heç vaxt görmürük. Əksinə, İran bölgədə Amerikanın və İsrailin xidmətçisidir, onların bütün missiyalarını yerinə yetirir. Başqa sözlə, İran sionizmin ən böyük dəstəkçisi və Amerika Birləşmiş Ştatlarının, həmçinin Qərb imperialistlərinin Yaxın Şərqdə varlığını təmin edən ən böyük qüvvədir”.
Hüsamettin İnaç hesab edir ki, İsrail İrandakı molla rejimini qətiyyən dəyişdirmək istəmir, heç Amerika Birləşmiş Ştatları da bu fikirdə deyil: “ABŞ və İsrail özlərinə xidmət edən bir vasitəni qətiyyən görməzdən gələ bilməzlər. Buna görə də, molla rejimi onların sevimlisidir”..
Politoloqun fikrincə, İran bölgədə daha güclü bir varlıq yaratmağa çalışacaq, lakin bu vəziyyətdə Türkiyənin oynamaq üçün ciddi kartları var: “Türkiyə Cənubi Azərbaycanı hərəkətləndirə və İranla hərbi münaqişəyə girə bilər. Çünki dediyim kimi, İran Türkiyənin bölgədəki ən böyük düşmənidir. İran Azərbaycanın bölgədəki ən böyük düşmənidir. İran həm də İsrail və Amerikanın ən böyük dostudur. Buna görə də, bu rejim dəyişmədikcə, Türkiyə və Azərbaycanın İranla problemləri qətiyyən bitməyəcək. Buna görə də, insanlığa qarşı cinayətlər təşkil edən hər cür vəhşilik və qırğınlar törədən bu absurd rejim aradan qaldırılmalıdır”.
Hüsamettin İnaç vurğulayıb ki, son etirazlarda 3700-7500 arasında etirazçı öldürülüb, Tramp isə 32000 nəfər olduğunu deyir: “İran qəzəbdən o qədər kor olmuş bir rejimdir ki, 30000 insanı öldürə bilər. Bu rejimin davam etmək şansı yoxdur. Bu rejim soyqırım və imperialist siyasətini davam etdirdiyi müddətcə, Azərbaycan və Türkiyənin bu rejimlə mübarizədə əməkdaşlıq edəcəyi qaçılmaz görünür. Qısası, gərginliyin eskalasiyası Türkiyəni daha sərt bloklaşmaya sövq edə bilər və bu səbəbdən İranla münasibətlərdə tarixi bir sınaq dövrü başlada bilərik. Biz hələ ki, bu vəziyyətdə sadəcə müşahidəçiyik”.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
