ABŞ-nin İrana hərbi müdaxiləsi Azərbaycan üçün həm böyük fiskal imkanlar, həm də ciddi struktur riskləri vəd edir.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, bu cür münaqişənin Azərbaycan iqtisadiyyatına ilk və ən kəskin təsiri enerji daşıyıcılarının dünya bazarındakı qiymət konyunkturunda özünü büruzə verəcəkdir. İranın qlobal neft tədarükünün strateji arteriyası hesab olunan Hörmüz boğazını bağlamaq ehtimalı və regionda yaranacaq geosiyasi gərginlik, xam neftin barel qiymətini qısa müddətdə 100-120 dollar psixoloji həddindən yuxarıya qaldıra bilər ki, bu da Azərbaycanın ixrac gəlirlərinin, dövlət büdcəsinin profisitinin və Dövlət Neft Fondunun aktivlərinin sürətli artımına birbaşa zəmin yaradacaqdır. Artan valyuta axını manatın məzənnəsinin sabit saxlanılması üçün Mərkəzi Banka əlavə manevr imkanları versə də, bu müsbət mənzərənin arxasında gizlənən təchizat zəncirinin qırılması iqtisadiyyatın digər sahələri üçün təhdid formalaşdıracaqdır.
Xüsusilə loqistika və tranzit potensialı baxımından yanaşdıqda, Azərbaycanın son onillikdə böyük investisiyalar yatırdığı “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi hərbi əməliyyatların mərkəzində qaldığı üçün öz funksionallığını tamamilə itirə bilər və bu, ölkənin regional tranzit mərkəzi kimi qeyri-neft gəlirlərinin azalması ilə nəticələnər. Lakin bu boşluğu doldurmaq üçün Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Qərbə daşınmasını təmin edən “Orta Dəhliz” (Trans-Xəzər marşrutu) daha kritik və əvəzolunmaz strateji əhəmiyyət qazanacaq ki, bu da Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının və dəmir yollarının iş yükünün artmasına səbəb olacaqdır. Eyni zamanda, İranla olan geniş sərhəd zolağı və mövcud iqtisadi əlaqələr nəzərə alındıqda, sərhədyanı ticarətin dayanması, kənd təsərrüfatı və tikinti materialları idxalında yaranacaq axsamalar daxili bazarda müəyyən məhsul qrupları üzrə inflyasiya təzyiqini gücləndirəcək, idxalın diversifikasiyası dövlətdən əlavə resurslar tələb edəcəkdir.
Makroiqtisadi perspektivdə isə ən mürəkkəb məsələ investisiya mühitinin transformasiyası ilə bağlıdır, çünki qonşu ölkədə gedən müharibə xarici investorlar üçün regionun “risk profilini” artırır və bu da qeyri-neft sektoruna birbaşa xarici investisiya cəlbini ləngidə bilər. Digər tərəfdən, mümkün humanitar böhran və qaçqın axını riskləri Azərbaycanın sosial müdafiə sisteminə və dövlət büdcəsinə əlavə gözlənilməz xərclər yükləyə bilər ki, bu da büdcə intizamının yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edəcəkdir. Yekun analiz göstərir ki, Azərbaycanın enerji resursları ölkəni maliyyə cəhətdən sığortalasa da, iqtisadiyyatın diversifikasiyası və regional layihələrin icrası müharibənin gətirdiyi qeyri-müəyyənliklər fonunda ciddi maneələrlə üzləşə bilər.
Elnur Əli
