Azpolitika.az portalından alınan məlumata görə, ain.az xəbər verir.
Asiman Quliyev
İqtusad elmləri namizədi, UNEC-in dosenti
Azərbaycan üçün indiki vəziyyət nə yalnız qazanc hekayəsidir, nə də yalnız risk ssenarisidir...
Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin artması Azərbaycan üçün həm əlavə gəlir imkanı yaradır, həm də yeni inflyasiya, logistika və təhlükəsizlik riskləri doğurur.
Yaxın Şərqdə ABŞ–İsrail–İran xəttində dərinləşən qarşıdurma dünya enerji bazarını yenidən silkələyib. "Reuters"-in son materiallarına görə, Hörmüz boğazında yaranmış böhran qlobal neft və LNG axınının təxminən 20 faizini risk altına salıb. Nəticədə neft qiymətləri son günlər 25 faizdən çox yüksəlib. Beynəlxalq Enerji Agentliyi də xatırladır ki, 2025-ci ildə təkcə bu boğazdan gündə təxminən 20 milyon barel neft keçib və alternativ marşrutların gücü məhduddur.
Bazarın əsas narahatlığı yalnız qiymət artımı deyil, təchizat zəncirinin özü ilə bağlıdır. "Reuters" yazır ki, Küveyt hasilatı azaltmağa və "force majeure" elan etməyə məcbur olub. İraq, Qətər və digər istehsalçılar da daşımaları və istehsalı məhdudlaşdırır. ADNOC-un açıqlaması isə göstərir ki, hətta alternativ ixrac marşrutları olan oyunçular da artıq istehsalı və saxlamanı fövqəladə rejimdə idarə edir.
Yaranmış mənzərə fonunda neftin bahalaşması Azərbaycan üçün ilk baxışda müsbət görünür. Enerji ixracatçısı olan ölkə üçün yüksək qiymətlər ixrac gəlirlərini, tədiyə balansını, dövlət büdcəsinin və Dövlət Neft Fondunun imkanlarını gücləndirə bilər. Xüsusən də ona görə əhəmiyyətlidir ki, Dünya Bankının 2026-cı ilin yanvar iqtisadi yeniləməsində Azərbaycan iqtisadiyyatında 2025–2027-ci illər üzrə artımın zəifləyəcəyi, bunun da qismən azalan xam neft gəlirləri və daha sərt fiskal xəttlə bağlı olacağı vurğulanır. Başqa sözlə, indiki neft sıçrayışı Bakı üçün zəifləyən xarici gəlir trendinə müvəqqəti dəstək rolunu oynaya bilər.
Mərkəzi Bankın 2026-cı ilin fevral icmalı da göstərir ki, ölkənin makroiqtisadi tarazlığı xarici şoklara həssas olaraq qalır. Həmin sənəddə 2026-cı il üzrə baza ssenarisində inflyasiyanın 5,5 faiz ətrafında gözlənildiyi, rəsmi USD/AZN orta məzənnəsinin 2025-ci ildə 1,7 olduğu və qlobal geosiyasi gərginliyin daxili qiymət sabitliyi üçün risk yaratdığı qeyd olunur. Bahalaşan neft manat üçün qısamüddətli tampon yaratsa da, eyni zamanda qiymət sabitliyi üçün yeni təzyiq dalğası formalaşdıra bilər.
Neftin “işığı” ilə riskin “kölgəsi” ayrılmazdır. Çünki enerji qiymətləri yüksəldikcə daşınma, sığorta və logistika xərcləri də artır. "Reuters"-in enerji bazarı təhlillərində qeyd olunur ki, boğazın bağlanması və regional obyektlərə zərbələr təkcə xam neftin deyil, emalın, tanker daşımalarının və qaz tədarükünün də maya dəyərini yüksəldir. Azərbaycan üçün bunun praktik mənası aydındır: ərzaqdan tikinti materiallarına, sənaye idxalından gündəlik istehlak mallarına qədər bir çox istiqamətdə inflyasiya təzyiqi güclənə bilər.
Digər tərəfdən, beynəlxalq maliyyə institutları Bakı üçün ehtiyatlı davranışın vacibliyini vurğulayır. IMF 2025-ci il üzrə IV Maddə məsləhətləşməsinin nəticələrində Azərbaycanın qeyri-neft artımının dayanıqlı qaldığını, lakin xarici qeyri-müəyyənliyin yüksək olduğunu bildirir və prudensial siyasətin davamını dəstəkləyir. Bu yanaşma göstərir ki, əlavə neft gəlirlərini dərhal geniş xərcləməyə yönəltməkdənsə, onların bir hissəsini ehtiyat kimi saxlamaq, bir hissəsini isə məhsuldarlıq yaradan investisiyalara yönəltmək daha sağlam siyasət olar.
Məsələnin ən həssas tərəfi isə təhlükəsizlik ölçüsüdür. Prezidentin rəsmi saytında 7 mart 2026-cı il tarixli bir neçə məlumatda İranın Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasına dron və hava hücumlarının müxtəlif ölkə liderləri tərəfindən pisləndiyi və Azərbaycana həmrəylik bildirildiyi qeyd olunur.
Bu fakt artıq mövzunun sırf iqtisadi çərçivəni aşdığını göstərir: məsələ təkcə neftin bahalaşması deyil, həm də Azərbaycanın yaxın coğrafiyasında real hərbi və tranzit risklərinin artmasıdır.
Belə şəraitdə investor davranışı da dəyişə bilər. Enerji gəlirləri artsa belə, sığorta haqları, marşrut riskləri, regional sabitliklə bağlı suallar və biznes gözləntilərindəki ehtiyatlılıq qeyri-neft sektoruna təzyiq göstərə bilər. "Reuters" və "Financial Times"-ın son təhlilləri də göstərir ki, bazar hazırda neftin yalnız bugünkü qiymətinə yox, sabahkı təhlükəsizlik mühitinə qiymət verir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan üçün indiki vəziyyət nə yalnız qazanc hekayəsidir, nə də yalnız risk ssenarisidir. Qısa müddətdə neftin bahalaşması büdcə, ixrac və valyuta sabitliyi baxımından əlverişli fon yaradır. Amma orta müddətdə eyni proses inflyasiya, logistika, sərmayə ehtiyatlılığı və regional təhlükəsizlik baxımından yeni çağırışlar doğurur.
Bugünkü mənzərəni ən doğru ifadə edən cümlə elə budur: Azərbaycan indi neftin işığında dayanır, amma həmin işığın arxasında riskin kölgəsi də uzanır.
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
