ain.az, GlobalInfo saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Fox News”a müsahibəsində İranın Ali Rəhbəri Müctəba Xameneinin ilə bağlı iddialara münasibət bildirib. Tramp Xameneinin sağ və yaralı olduğunu düşündüyünü deyib.
Ötən gün İranın Xarici İşlər Nazirliyi də ali rəhbərin yaralı olduğunu təsdiqləyib. Buna baxmayaraq, Xamenei xalqa ilk müraciətini ünvanlayıb.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, müharibənin bu qədər uzunması, o cümlədən, İran daxilindəki sistemin belə ağır vəziyyətdə özünü yeniləyə bilməsi ABŞ-ın məğlubiyyəti kimi dəyərləndirilə bilər.
Globalinfo.az-a danışan politoloq Əlimusa İbrahimov deyib ki, bu mənzərə Prezident Donald Trampın siyasi cəhətdən qeyri-mümkün bir vəziyyətə düşə biləcəyini göstərir:
“İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ABŞ prezidentinin İranla mübarizəyə yönəlməsində “əsas rol” oynayıb. O, şəxsən aylarla bu istiqamətdə lobbiçilik edib və diplomatik danışıqların hərbi hücum planlarını pozmaması üçün çalışıb. Kampaniyanın təməlinin, guya, Netanyahunun 2025-ci ilin dekabrında Trampın Mar-a-Lago malikanəsinə etdiyi səfər zamanı qoyulduğu, həmin görüşdə İsrail baş nazirinin ilk dəfə İranın raket obyektlərinə zərbə endirmək ehtimalını gündəmə gətirdiyi bildirilir.
Netanyahu yanvar ayında İsrailin raketdən müdafiə sistemlərini və hava hücumundan müdafiəsini gücləndirmək üçün daha çox vaxta ehtiyacı olduğunu müəyyənləşdirdikdə, Trampa zəng edərək nəzərdə tutulan zərbəni təxirə salmağı xahiş etdi. ABŞ prezidenti də buna razı oldu. Sonrakı həftələrdə yüksək rütbəli İsrail hərbi və kəşfiyyat rəsmiləri Vaşinqtona səfər etdi və İsrail ordusunun Baş Qərargah rəisi, ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbərləri ilə müntəzəm əlaqə saxladı. Omanın vasitəçiliyi ilə üç raund nüvə danışıqları aparılmasına baxmayaraq, sonuncu raund zərbələrdən cəmi iki gün əvvəl başa çatıb. Məlumatlara görə, bütün tərəfləri qane edə biləcək bir saziş üçün real imkan olmayıb”.
Politoloqun sözlərinə görə, həm Tramp, həm də Netanyahu bu iddianı rədd ediblər:
“Netanyahu “Fox News”a müsahibəsində İsrailin ABŞ-ı müharibəyə sürüklədiyi iddialarını “gülünc” adlandıraraq, Trampın Amerika üçün nəyin doğru olduğunu düşünərək hərəkət etdiyini və İran mövzusunda heç bir təşviqə ehtiyacı olmadığını vurğulayıb.
Əgər Tramp İsrailin zərbələrinə qoşulmaqdan imtina etsəydi və ya Netanyahunun qarşısını almağa çalışsaydı, ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki ən yaxın müttəfiqini müdafiəsiz buraxmaq ittihamları ilə üzləşəcəkdi. Bu zaman ABŞ-da həm evangelist xristianlar, həm də Respublikaçılar Partiyasının donor bazası daxilindəki pro-İsrail seçki dairələrinin reaksiyası sərt olardı. Uzun illərdir İranla müharibəyə çağırış edən respublikaçı və Tramp müttəfiqi senator Lindsey Graham, Ağ Ev rəhbərinin öz siyasi koalisiyasından üzləşdiyi təzyiqin bariz nümunəsidir.
Tramp ilk prezidentlik dönəmində İrana qarşı sərt siyasəti nüvə sazişindən çıxmaq, general Qasım Süleymanini öldürmək, Tehran qarşısında sərt olmaq gözləntisi yaratmışdı. İllərdir davam edən qızışdırıcı ritorikadan sonra münaqişədən geri çəkilmək həm siyasi rəqiblər, həm də müttəfiqlər tərəfindən zəiflik əlaməti kimi şərh oluna bilərdi.
Lakin hücuma başladıqdan sonra Tramp indi əks-risklə üzləşir. Hərbi kampaniya sadə bir ssenari üzrə getməyib. Açılış zərbələrində İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneinin öldürülməsinə və çoxsaylı hərbi obyektlərin hədəf alınmasına baxmayaraq, İslam Respublikası çökməyib. Əksinə, İran rəhbərliyi möhkəmlənib, Xameneinin oğlu Müctəba qısa müddətdə varis təyin edilib. Bu, Vaşinqtonun İran daxilində parçalanma ümidlərinə birbaşa zərbədir”.
Əlimusa İbrahimov
Politoloq deyib ki, İran Körfəz ölkələri, ABŞ hərbi bazaları və İsrail hədəflərinə qarşı PUA və raket hücumları ilə cavab verib, eyni zamanda Hörmüz boğazından neft daşımalarını pozmağa çalışır:
“Münaqişə ilkin olaraq düşünülən sürətli və qətiyyətli əməliyyat çərçivəsindən çıxaraq genişlənib, qlobal neft qiymətləri kəskin yüksəlib və ABŞ-ın itkiləri artıb.
Artıq ABŞ və İsrailin yanaşmaları arasında gərginlik üzə çıxıb. Məlumata görə, Tramp administrasiyası İsraildən İrandakı enerji obyektlərinə əlavə zərbələr endirməməyi xahiş edib və bu cür zərbələrin mülki əhaliyə zərər verəcəyi, regional qisas dalğasına səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Tramp administrasiyası enerji hücumlarının sadə İran vətəndaşlarına qeyri-mütənasib zərər verdiyini bildirib. O cümlədən, müharibədən sonra İranın neft sektoru ilə əməkdaşlıq imkanı istədiyi üçün narahatlıqlarını dilə gətirib. ABŞ rəsmiləri qorxurlar ki, İranın neft obyektlərinə zərbələr Körfəz ölkələrində genişmiqyaslı qisas hücumlarına səbəb ola və qlobal enerji qiymətlərini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Məlumata görə, Tramp özü bu cür zərbələrə yalnız son çarə olaraq istifadə edilməli “qiyamət günü variantı” kimi baxır. Sadəcə münaqişədə qəti qələbə mümkün olmadıqda, əlavə xərclər tələb olunduqda baş verə bilər. Bu zaman Trampın inandırıcı şəkildə İsrailin verdiyi vədlərlə aldadıldığını, Netanyahunun onu uduzmağa məhkum bir vəziyyətə sürüklədiyini və ya Təl-Əvivin hərəkətlərinin (neft obyektlərinə zərbələr kimi) lazımsız təxribata yol açdığını bəyan etməkdən başqa çıxış yolu qalmayacaq.
Lakin əgər münaqişə öz məqsədlərinə çatmadan İsrail və ABŞ-da davamlı itkilərə səbəb olarsa, yəni İranın yeni seçilən ali dini rəhbərini aradan götürmək mümkün olmazsa, Tehranın əvvəlki hərbi potensialı bərpa edilərsə və İran regionda əvvəlki fəaliyyətini davam etdirərsə, Netanyahu, İsrailin niyə ABŞ-ı uduzmağa məhkum bir müharibəyə sürüklədiyini izah etmək təzyiqi altında qalacaq. Bu ssenaridə hər hansı uğursuzluğa görə Trampı qabaqlayıcı şəkildə günahlandırmaq siyasi cəhətdən Netanyahunun ən cəlbedici variantına çevrilir.
Tramp, görünür, bu müharibəyə qismən İsrailin təzyiqi altında, əsas müttəfiqini və öz daxili koalisiyasını məmnun etmək üçün siyasi riskləri qəbul edərək başlayıb. Lakin bu qərarın özü yeni problemlər ortaya çıxarıb. Əgər kampaniya uğursuz olarsa, Tramp İsrail və yəhudi lobbisinin tənqidinə məruz qalacaq. Çox güman ki, bu tənqidə günahı Netanyahunun üzərinə atmaqla cavab verəcək.
Sonda Tramp həqiqətən də özünü uduzmağa məhkum bir vəziyyətdə tapa bilər. Müharibə uğurlu olarsa, qələbə iki lider arasında bölüşdürüləcək və Netanyahu illərlə İrana qarşı apardığı mübarizənin bəhrəsini toplayacaq. Müharibə uğursuz olsa, Tramp ABŞ-ın itkilərinin və iqtisadi çətinliklərin yükünü daşıyacaq”.
Turan Rzayev
Globalinfo.az
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
