Məsələni mürəkkəbləşdirməyə ehtiyac yoxdur. İranla ABŞ-nin müharibəsi Rusiya üçün yaxş heç bir şey vəd eləmir...
Müəllif: Sergey Radçenko, Con Hopkins Universitetinin Qlobal İşlər Mərkəzində professoru
“Foreign Policy” jurnalı, ABŞ
ABŞ-nin diqqət və resurslarının Yaxın Şərqə yönəlməsi, guya, Vladimir Putinə Ukraynada müharibəni daha rahat aparmaq imkanı yaradır. Neft qiymətlərinin artması da Rusiya büdcəsini doldurur. Hətta Vaşinqtonun Rusiya neftinə qarşı sanksiyaları müvəqqəti yumşaltması bu baxımdan Moskva üçün əlavə üstünlük kimi qiymətləndirilir.
Lakin daha diqqətli təhlil göstərir ki, vəziyyət daha mürəkkəbdir. ABŞ-nin sərt xarici siyasəti Rusiyanın zəifliyini və getdikcə əhəmiyyətini itirdiyini üzə çıxarıb. Moskva necə ki, Suriyada və son dövrlərdə Venesuelada öz tərəfdaşlarını xilas edə bilmədi, eyni şəkildə İrana da kömək etmək iqtidarında deyil. Onun qlobal təsiri zəifləyib və Rusiya faktiki olaraq müşahidəçi roluna düşüb. Putin nə qədər iddialı çıxışlar etsə də, reallıqda Rusiya ABŞ-nin keçmiş prezidenti Barak Obamanın vaxtilə dediyi kimi, yalnız regional gücdür.
Obama Suriyada “qırmızı xətlər”dən geri çəkilməklə Putinə Bəşər Əsədin mövqelərini gücləndirmək imkanı yaratmışdı. Tramp isə əksinə, İran rejiminə ciddi təzyiq göstərib. Putin isə yalnız “fikirlər və dualar”la kifayətlənib, halbuki Kreml son 25 ildə həmin rejimi qurmaq üçün böyük səylər göstərmişdi.
Bir neçə il əvvəl vəziyyət fərqli idi. 2022-ci ildə Rusiya Ukraynaya hücum etdikdən sonra İran Moskvaya “Şahed” dronları göndərməyə başladı və bu silahlar Ukrayna şəhərlərinə qarşı istifadə olundu. 2023-cü ilin iyulunda isə Rusiyanın təşəbbüsü ilə İran Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına qoşuldu. Bu qurum əvvəlcə Çin və Rusiyanın Mərkəzi Asiyada maraqlarını koordinasiya etmək üçün yaradılmışdı, lakin sonradan anti-liberal blokun ilkin forması kimi qiymətləndirilməyə başladı.
2025-ci ilin yanvarında Rusiya ilə İran arasında strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalandı. Bu sənəd qarşılıqlı müdafiə öhdəliyini əhatə etməsə də, tərəflər əməkdaşlığın genişləndirilməsini böyük coşqu ilə təqdim etdilər. “Foreign Affairs” jurnalında isə bu ölkələr Çin və Şimali Koreya ilə birlikdə “təlatümlər oxu” kimi təsvir olunmuşdu.
Əgər bu doğrudursa, o zaman bu ölkələr hazırkı vəziyyətə, ABŞ-nin Yaxın Şərqdə qaydalara məhəl qoymadan apardığı müharibəyə müəyyən mənada özləri zəmin yaradıblar. Burada əsas prinsip qədim dövrlərdən bəllidir: güclülər bacardıqlarını edir, zəiflər isə dözməyə məcburdur.
Məhz bu açıq və birbaşa güc tətbiqi Kremlin ən böyük narahatlıq mənbəyinə çevrilib. Putin Ukraynaya qarşı müharibəni əsaslandırmaq üçün müxtəlif bəhanələr irəli sürsə də, Tramp bu cür taktikalardan istifadə etməyib və birbaşa hərəkətə keçib.
Rusiya rəsmiləri isə yalnız narahatlıq ifadə etməklə kifayətləniblər. Xarici işlər naziri Sergey Lavrov Çinli həmkarı Van İ ilə danışıb, məsələ BMT Təhlükəsizlik Şurasında müzakirə edilib, lakin nəticə əldə olunmayıb. ŞƏT isə İranda ali lider Əli Xameneinin ölümündən sonra Pekindəki qərargahında bayrağı endirib.
Bu arada Rusiya ekspert dairələrində də çaşqınlıq müşahidə olunur. Ehtiyatda olan general Leonid Reşetnikov bildirib ki, ABŞ-nin hücumu göstərdi ki, artıq qaydalar yoxdur. Analitik Fyodor Lukyanov isə qeyd edib ki, beynəlxalq hüquqa istinad etmək artıq mənasızdır.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi isə öz rolunu qorumaq üçün Yaxın Şərqdə kollektiv təhlükəsizlik ideyasını yenidən gündəmə gətirməyə çalışır. Lakin bu təşəbbüslər daha çox Moskvanın danışıqlarda iştirakını təmin etmək məqsədi daşıyır və real təsir gücünə malik deyil.
Bəzi məlumatlara görə, Rusiya İrana ABŞ obyektlərinə zərbə endirmək üçün kəşfiyyat məlumatları ötürüb. Bu, əgər təsdiqlənsə, Moskvanın İrana real dəstəyinin göstəricisi ola bilər. Lakin bunun əhəmiyyəti şişirdilməməlidir, bu, sadəcə ABŞ-nin Ukraynaya oxşar dəstəyi dayandırmasına nail olmaq üçün vasitə ola bilər.
Beləliklə, Putinin strategiyası əsasən müşahidə etmək və ABŞ-nin bu müharibədə ilişib qalacağına ümid etməkdən ibarətdir. Bu ssenarinin müəyyən üstünlükləri var: neft qiymətlərinin yüksək qalması, ABŞ-nin reputasiyasına zərbə və NATO daxilində gərginlik.
Lakin daha böyük məsələlər də mövcuddur. Əgər ABŞ İranda hərbi uğur əldə edib sonradan kompromisə nail olarsa, onun Yaxın Şərqdə mövqeləri güclənəcək, Rusiya və Çin isə “kağız pələng” kimi görünəcək.
Digər tərəfdən, nəticə hələ də qeyri-müəyyəndir. ABŞ-ni ən çox zəiflədən məhz Yaxın Şərqdə uzunmüddətli müharibələr olub. Bu münaqişələr Rusiyaya regionda təsirini artırmaq imkanı verib və Əfqanıstandan uğursuz çıxış Putini Ukraynaya hücuma ruhlandırıb.
Lakin qısa və ABŞ üçün uğurlu müharibə, hətta İran rejimi qalarsa belə, Vaşinqtonun nüfuzunu artıracaq və Rusiyanın mövqelərini daha da zəiflədəcək. Bu, Rusiyanın Ukraynadakı uzunmüddətli və nəticəsiz müharibəsi ilə kəskin ziddiyyət təşkil edərdi.
Nəticə etibarilə, Rusiya üçün bu müharibənin nəticəsi onun necə və nə qədər tez başa çatacağından asılıdır. Hazırda Putinə qalan yeganə şey Vaşinqtonun addımlarını izləmək və onun üçün ən pis ssenarinin reallaşacağına ümid etməkdir.
Poliqon.info
