Əməyin mühafizəsi və təhlükəsizliyi iş yerlərində sağlam, təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin olunmasının əsas istiqamətlərindən biridir. Müasir dövrdə əmək münasibətlərinin inkişafı, yeni texnologiyaların tətbiqi və istehsal proseslərinin genişlənməsi iş yerlərində təhlükəsizlik məsələlərini daha da aktuallaşdırır.
Əməyin mühafizəsi yalnız işçilərin sağlamlığının qorunması deyil, istehsalın səmərəliliyinin artırılması və sosial rifahın təmin olunması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təhlükəsiz şəraitin yaradılması işçilərin sağlamlığının qorunmasının əsas təminatıdır. İş yerlərində təhlükəsizlik qaydalarına riayət edilməsi, əmək şəraitinin mütəmadi qiymətləndirilməsi, risklərin müəyyən olunaraq aradan qaldırılması iş qəzalarının və peşə xəstəliklərinin qarşısının alınmasına xidmət edir.
Ölkəmizdə əməyin mühafizəsi məsələləri, ilk növbədə, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Sənəddə işçilərin təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitində işləmək hüququ, işəgötürənlərin öhdəlikləri və əməyin mühafizəsi sahəsində dövlət təminatları öz əksini tapıb. Qanunvericiliyə əsasən, hər bir işəgötürən müəssisədə əməyin mühafizəsi qaydalarının tətbiqinə, istehsalat risklərinin qiymətləndirilməsinə və işçilərin təhlükəsizlik vasitələri ilə təmin olunmasına cavabdehdir.
Son illər müəssisələrdə əməyin mühafizəsi sisteminin təkmilləşdirilməsi, işçilərin hüquqlarının qorunması və təhlükəsizlik standartlarının yüksəldilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Bu tədbirlər yalnız işçilərin sağlamlığının qorunmasına deyil, həm də əmək məhsuldarlığının artırılmasına və iqtisadi inkişafın davamlılığının təmin olunmasına xidmət edir.
Əməyin mühafizəsi yalnız inzibati və texniki tədbirlərlə məhdudlaşmır. İşçilərin təhlükəsizlik qaydaları barədə məlumatlandırılması, fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin olunması və riskli işlərdə əlavə qoruyucu tədbirlərin görülməsi sağlam əmək mühitinin formalaşdırılmasına şərait yaradır.
Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin Əməyin mühafizəsinə nəzarət şöbəsinin müdiri Günel Baxşiyeva XQ-yə açıqlamasında bildirdi ki, əməyin mühafizəsi üzrə standartlar, norma və qaydalar iş yerlərində risklərin müəyyən edilməsi və idarə olunması, təhlükəsizlik tədbirlərinin tətbiqi və işəgötürənlərin məsuliyyətinin gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu istiqamətdə beynəlxalq təcrübəyə uyğun standartların tətbiqi, işəgötürənlər və işçilər arasında maarifləndirmə tədbirlərinin həyata keçirilməsi, həmçinin monitorinq və nəzarət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi üzrə ardıcıl işlər görülür.
Milli standartlaşdırma üzrə Dövlət Proqramına uyğun olaraq “Fərdi mühafizə vasitələrinin təhlükəsizliyi haqqında” milli texniki reqlament layihəsi hazırlanmış və bu sahə üzrə 478 istinad standartı müəyyən edilmişdir. AZSTAND/TK21 Texniki Komitəsi çərçivəsində 110 yeni dövlət standartı qəbul olunmuş və bununla da 2024–2025-ci illər ərzində əməyin təhlükəsizliyi sahəsində təsdiq edilmiş dövlət standartlarının sayı 167-yə çatdırılmışdır. Hazırda bu istiqamətdə işlər davam etdirilir. Onu da qeyd etmək lazımdı ki, AZS ISO 45001 “Əmək sağlamlığı və təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemi. Tələblər və tətbiq üzrə izahlar” ölkəmizdə bu sahədə qəbul edilmiş ilk dövlət standartıdır.
Müasir dövrdə əmək münasibətlərinin və istehsal proseslərinin dəyişməsi əməyin mühafizəsi sahəsində yeni çağırışlar formalaşdırır. Bu baxımdan rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, riskəsaslı yanaşmanın gücləndirilməsi, psixososial risklərin idarə olunması və təhlükəsizlik mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni yanaşmaların tətbiqi iş yerlərində təhlükəsizliyin artırılmasına və əməyin mühafizəsi sisteminin daha effektiv fəaliyyətinə imkan yaradır.
Əməyin mühafizəsi və təhlükəsizliyi əmək münasibətlərinin mühüm tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, insan kapitalının qorunması və inkişafı baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır. İş yerlərində təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitinin təmin olunması həm işçilərin sosial rifahını artırır, həm də müəssisələrin dayanıqlı inkişafına və iqtisadi səmərəliliyin yüksəlməsinə mühüm töhfə verir.
Məşğulluq xidmətləri də rəqəmsallaşır
Hazırda süni intellekt texnoloji inkişafın əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir və cəmiyyətin müxtəlif sahələrində dərin transformasiyalara səbəb olur. Rəqəmsallaşmanın sürətlənməsi, “böyük verilənlər” bazasının formalaşması və hesablama gücünün artması nəticəsində süni intellekt artıq yalnız elmi-tədqiqat mövzusu deyil, iqtisadiyyatın, idarəetmənin və sosial həyatın ayrılmaz elementinə çevrilir.
Artıq süni intellekt cəmiyyətin inkişafına güclü təsir göstərən strateji texnologiya kimi qiymətləndirilir. Müxtəlif sahələrdə tətbiqi iqtisadi səmərəliliyin artmasına, sosial xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəlməsinə və idarəetmə proseslərinin daha effektiv həyata keçirilməsinə imkan yaradır.
Ölkəmizdə də rəqəmsal transformasiya prosesində süni intellekt texnologiyalarının tətbiqinə xüsusi diqqət yetirilir. Bu kontekstdə məşğulluq xidmətlərində süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi son illərdə əmək bazarının idarə olunması və işaxtaranlara göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin artırılması baxımından mühüm istiqamətlərdən birinə çevrilməkdədir.
Rəqəmsal transformasiya və “böyük verilənlərin” analizi nəticəsində məşğulluq xidmətləri daha çevik, fərdiləşdirilmiş və effektiv mexanizmlərlə təmin olunur. Müasir dövrdə bir çox ölkələrdə dövlət məşğulluq xidmətləri süni intellekt əsaslı platformalar və innovativ layihələr vasitəsilə əmək bazarının tələblərinə uyğun yeni yanaşmalar tətbiq edir.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, beynəlxalq təcrübədə dövlət məşğulluq xidmətlərinin təxminən yarısı artıq süni intellekt əsaslı texnologiyalardan istifadə edir. Bu texnologiyalar əsasən işaxtaranların profilinin təhlili, vakansiyaların uyğunlaşdırılması, əmək bazarı məlumatlarının analizi və vətəndaşlara məlumat xidmətlərinin göstərilməsi kimi sahələrdə tətbiq olunur. Süni intellekt alqoritmləri işaxtaranların bacarıqlarını, təcrübəsini və əmək bazarının tələblərini analiz edərək daha uyğun iş yerlərini müəyyənləşdirir və məşğulluq xidmətlərinin effektivliyini artırır.
Əmək bazarında innovativ yanaşmaların genişləndirilməsi məqsədilə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən məşğulluq xidmətlərində süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi istiqamətində yeni layihələrin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Nazirlikdən verilən məlumatda bildirilir ki, bu çərçivədə gələcəkdə məşğulluq bazarına uyğun tövsiyə sisteminin yaradılması nəzərdə tutulur. Planlaşdırılan sistem vətəndaşın təhsil səviyyəsini, iş təcrübəsini, bacarıq və maraqlarını nəzərə alaraq ona uyğun vakansiya təkliflərini avtomatik şəkildə təqdim edəcək.
Sistemin işləmə mexanizminə əsasən istifadəçinin şəxsi anket məlumatları, bacarıq siyahısı və əvvəlki iş təcrübəsi sistemə daxil ediləcək. Süni intellekt modeli həmin məlumatları mövcud vakansiya bazası ilə müqayisə edərək uyğunluq göstəricisini hesablayacaq. Aparılan təhlillər nəticəsində vətəndaşlara ən uyğun və yaxın vakansiyalar tövsiyə ediləcək. Bu tətbiq gələcəkdə işaxtaran vətəndaşların əmək bazarında daha düzgün istiqamətləndirilməsinə, vakansiyalara çıxış imkanlarının genişlənməsinə və məşğulluq xidmətlərinin səmərəliliyinin artırılmasına xidmət edəcək. Eyni zamanda, işəgötürənlər üçün uyğun namizədlərin daha operativ müəyyənləşdirilməsinə dəstək verəcək və işaxtaranları onların bilik və bacarıqlarına uyğun vakansiyalara yönləndirəcək.
Süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi məşğulluq xidmətlərinin fəaliyyətində yeni imkanlarla yanaşı, müəyyən çağırışlar da yaradır. Nəticə etibarilə, məşğulluq xidmətlərində süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi əmək bazarının daha effektiv idarə olunmasına, işaxtaran və işəgötürən arasında əlaqələrin gücləndirilməsinə, məşğulluq siyasətinin daha dəqiq planlaşdırılmasına imkan yaradır. Bu sahədə həyata keçirilən yeni layihələr sayəsində süni intellekt gələcəkdə məşğulluq xidmətlərinin əsas texnoloji dayaqlarından birinə çevriləcək və əmək bazarında innovativ idarəetmə modellərinin formalaşmasına mühüm töhfə verəcək.
Mustafa KAMAL
XQ
