Azərbaycan Respublikasında mədəni siyasətin uzunmüddətli inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Konsepsiyası ölkəmizin ideoloji, sosial və intellektual gələcəyinə yönəlmiş mühüm strateji sənəddir. Prezident İlham Əliyevin 14 yanvar 2026-cı il tarixli sərəncamı ilə təsdiq olunmuş bu Konsepsiya mədəniyyət anlayışını yalnız incəsənət və irs çərçivəsində deyil, daha geniş – cəmiyyətin davranış modeli, düşüncə sistemi və bilgi mədəniyyəti kimi çoxşaxəli bir strukturda təqdim edir.
Adalet.az-ın məlumatına görə, bu sənədin əhəmiyyəti ondadır ki, o, mədəniyyəti passiv qorunan miras kimi deyil, aktiv şəkildə formalaşdırılan və idarə olunan milli resurs kimi müəyyənləşdirir. Konsepsiya Azərbaycan cəmiyyətinin qlobal dəyişikliklər fonunda öz kimliyini qorumaqla yanaşı, müasir dünyaya inteqrasiya imkanlarını da genişləndirməyi hədəfləyir. Burada əsas məqsəd milli-mənəvi dəyərlərlə müasir elmi, texnoloji və sosial yanaşmalar arasında balans yaratmaqdır.
Konsepsiyada xüsusi vurğulanan istiqamətlərdən biri davranış və bilgi mədəniyyətidir. Sənədin icrasının birinci mərhələsində məhz bu sahələri əhatə edən ayrıca dövlət proqramının qəbul olunmasının nəzərdə tutulması təsadüfi deyil. Bu, dövlətin mədəni inkişafı yalnız struktur və infrastruktur səviyyəsində deyil, insan faktorunun keyfiyyət dəyişimi üzərindən qurmaq istədiyini göstərir. Diqqət etdikdə görürük ki, davranış mədəniyyəti fərdin milli-mənəvi dəyərlərə əsaslanaraq digər insanlarla, sosial qruplarla və ümumilikdə cəmiyyətlə qurduğu münasibətlərin məcmusudur. Bu anlayış təkcə etik normalarla məhdudlaşmır, o, ünsiyyət bacarıqlarını, qərarvermə prosesini, fikir ayrılığına münasibəti, etimad qurma qabiliyyətini və hətta zaman anlayışını da əhatə edir. Konsepsiyada bu sahə üzrə irəli sürülən tədbirlər, xüsusilə çoxmeyarlı davranış modelinin hazırlanması Azərbaycan cəmiyyətinin həm daxili, həm də beynəlxalq kommunikasiya qabiliyyətini gücləndirməyə yönəlib.
Konsepsiyanın ən diqqətçəkən və innovativ tərəfi isə “bilgi mədəniyyəti” anlayışının irəli sürülməsidir. Bu termin Azərbaycan mədəni diskursu üçün yeni olmaqla yanaşı, əslində qlobal çağırışlara verilən strateji cavabdır. Bilgi mədəniyyəti – elmin, təhsilin və maarifləndirmənin milli dəyərlər üzərində qurulması ilə yanaşı, fərdlərin və cəmiyyətin gündəlik həyatında informasiyadan düzgün, məqsədyönlü və etik istifadəni təmin edən yanaşmalar sistemidir. Bu, sadəcə bilik əldə etmək deyil, biliklə davranmaq, onu dəyərləndirmək və tətbiq etmək mədəniyyətidir.
Müasir dövrdə informasiya bolluğu şəraitində əsas problem bilginin çatışmazlığı deyil, onun keyfiyyətli seçimi, təhlili və istifadəsidir. Bu baxımdan bilgi mədəniyyəti dezinformasiyaya qarşı immunitet yaradır, tənqidi və analitik düşüncəni inkişaf etdirir, qərarvermə proseslərini daha da rasionallaşdırır, cəmiyyətin intellektual səviyyəsini yüksəldir. Konsepsiyada bu sahənin funksionallığının artırılması üçün qurumlararası koordinasiyanın vacibliyi xüsusi qeyd olunur. Bu isə onu göstərir ki, bilgi mədəniyyəti bütün dövlət və ictimai institutların ortaq fəaliyyət sahəsi kimi nəzərdə tutulur. Bilgi mədəniyyətinin yeni anlayış kimi tətbiqi müəyyən riskləri də ehtiva edir. Sənəddə qeyd olunduğu kimi, bu sahədə mütəxəssislərin və araşdırmaların məhdudluğu əsas problemlərdən biridir. Bu baxımdan xarici təcrübənin cəlb olunması və elmi tədqiqatların genişləndirilməsi zəruri sayılır. Lakin bu çətinliklər eyni zamanda yeni imkanlar yaradır.
Azərbaycan özünəməxsus bilgi mədəniyyəti modelini formalaşdırmaqla regionda və daha geniş coğrafiyada intellektual mərkəzə çevrilə bilər. Ona görə də “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Konsepsiyası mahiyyət etibarilə mədəniyyətin yenidən tərifi və strukturlaşdırılması prosesidir. Bu sənəd göstərir ki, müasir dövrdə mədəniyyət yalnız keçmişin qorunması deyil, gələcəyin qurulmasıdır.
Davranış mədəniyyəti cəmiyyətin sosial harmoniyasını təmin edirsə, bilgi mədəniyyəti onun intellektual gücünü formalaşdırır. Xüsusilə bilgi mədəniyyətinin yeni istiqamət kimi önə çəkilməsi Azərbaycanın mədəniyyət siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlandığını göstərir.
Bütün bunlar da göstərir ki, Azərbaycan gələcəyə yalnız mədəni irsi ilə deyil, həm də müasir düşüncə modeli və bilgi istehsalı ilə gedir.
