Azərbaycanda dağ-mədən sektorunda ekoloji dayanıqlılığın təmin olunması istiqamətində yeni mərhələyə keçid müşahidə olunur. Rəsmi məlumatlara əsasən, AzerGold Daşkəsən rayonunun Çovdar sahəsində yerləşən emal kompleksində rekultivasiya işlərinə başlayıb və artıq istifadəyə yararsız 88 hektarlıq ərazinin bir hissəsində torpaq qatının bərpası həyata keçirilib. Bu tədbirlər ətraf mühitin qorunması və mədən fəaliyyətindən sonra torpaqların yenidən iqtisadi dövriyyəyə qaytarılması baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Qlobal təcrübə göstərir ki, mədən sənayesi yüksək iqtisadi dəyər yaratmaqla yanaşı, ətraf mühitə təsir baxımından ən həssas sahələrdən biridir. Beynəlxalq Enerji Agentliyi və digər qurumların məlumatlarına görə, mədən fəaliyyəti nəticəsində pozulmuş torpaqların bərpası üzrə investisiyalar son on ildə davamlı artım nümayiş etdirir və bu sahədə illik xərclər milyardlarla dollarla ölçülür. Bu tendensiya göstərir ki, rekultivasiya artıq əlavə xərclər kimi deyil, istehsal prosesinin ayrılmaz komponenti kimi qəbul olunur. Bu kontekstdə Çovdar sahəsində həyata keçirilən torpaq bərpası və bioloji rekultivasiya tədbirləri, o cümlədən torpağın münbitliyinin artırılması üçün yonca səpini kimi addımlar beynəlxalq praktikaya uyğun yanaşmanı əks etdirir.
Layihənin mərhələli şəkildə icrası, xüsusilə əvvəlcə fiziki bərpa, daha sonra bioloji rekultivasiya tədbirlərinin həyata keçirilməsi torpaq ekosistemlərinin bərpasında effektiv metod hesab olunur. Elmi yanaşmaya əsasən, bu cür tədbirlər torpağın strukturunu sabitləşdirir, eroziya risklərini azaldır və uzunmüddətli perspektivdə biomüxtəlifliyin bərpasına şərait yaradır. Qeyd olunan 15 hektarlıq sahədə ilkin nəticələrin əldə olunması layihənin genişləndirilməsi üçün praktiki baza formalaşdırır.
Digər mühüm məqam isə bu prosesin institusional çərçivədə həyata keçirilməsidir. Azərbaycanda dağ-mədən sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlərin ekoloji öhdəlikləri qanunvericiliklə tənzimlənir və beynəlxalq standartlarla uyğunlaşdırılır. Bu baxımdan AzerGold tərəfindən rekultivasiya işlərinin sistemli şəkildə həyata keçirilməsi sektor üzrə standartların formalaşmasına təsir edən amil kimi çıxış edir. Şirkətin daha əvvəl “Ağyoxuş-1” yatağında həyata keçirdiyi oxşar tədbirlər bu istiqamətdə institusional təcrübənin artıq formalaşdığını göstərir.
Rekultivasiya layihələrinin iqtisadi aspekti də diqqətəlayiqdir. Torpaqların bərpası gələcəkdə həmin ərazilərin kənd təsərrüfatı və ya digər iqtisadi fəaliyyətlər üçün istifadəsini mümkün edir ki, bu da uzunmüddətli dəyər yaradılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, ekoloji risklərin azaldılması investisiya mühitinə müsbət təsir göstərir və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Qlobal bazarlarda ESG meyarlarının ön plana çıxması fonunda bu cür təşəbbüslər şirkətlərin rəqabət qabiliyyətini artıran əsas faktorlar sırasına daxildir.
