Qaynarinfo portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
Astronomlar Süd Yolu qalaktikasının sərhədlərini müəyyənləşdirmək üçün apardıqları araşdırmalarda mühüm nəticələr əldə ediblər. Son tədqiqatlar göstərir ki, Yer kürəsi qalaktikanın mərkəzinə deyil, onun xarici sərhədinə daha yaxın mövqedə yerləşir. Ulduzların yaranma xəritəsi isə qalaktikanın real ölçülərini daha aydın şəkildə ortaya çıxarır.
Qaynarinfo xəbər verir ki, içində yaşadığımız Süd Yolu qalaktikası nəhəng bir ulduz sistemi olmaqla yanaşı, sərhədlərinin dəqiq müəyyən edilməsi olduqca çətin olan kosmik quruluşdur. Biz qalaktikanın spiral qollarından birində, qaz və toz buludlarının arasında yerləşdiyimiz üçün onun xarici kənarını müşahidə etmək sıx meşənin içindən meşənin bitdiyi yeri müəyyən etməyə bənzəyir.
Lakin beynəlxalq alimlərdən ibarət tədqiqat qrupu uzun illərdir davam edən bu qeyri-müəyyənliyi böyük ölçüdə aradan qaldırıb. Aparılan araşdırmalara əsasən, qalaktikanın aktiv ulduz yaranma zonası mərkəzdəki qara dəlikdən təxminən 40 min işıq ili uzaqlıqda yerləşir. Bu yeni məlumatlar göstərir ki, Yer bu aktiv zonanın xarici sərhədinə olduqca yaxın mövqedədir. Sərhəd xətti ilə aramızdakı məsafə təxminən 13 min 300 işıq ilidir.
Süd Yolunun dəqiq və sərt sərhəd xəttinə malik olmaması illərdir alimlər üçün əsas çətinliklərdən biri olub. Qalaktika mərkəzdən uzaqlaşdıqca birdən-birə bitmir, əksinə, getdikcə seyrəkləşən və ulduz aktivliyi azalan bir bölgəyə çevrilir. Tədqiqatçıların əsas diqqəti isə "aktiv ulduz yaranma zonası”nın sərhədinin müəyyən edilməsinə yönəlib.
İnsubria Universitetindən Karl Fiteni bu bölgünü aktiv istehsal mərkəzi ilə köhnə materialların toplandığı bir anbar arasındakı fərqə bənzədir. Müəyyən edilən sərhədin daxilində qalaktika hələ də yeni ulduzlar yaradır, xarici bölgələrdə isə əsasən başqa yerlərdən köçmüş yaşlı ulduzlar yerləşir.
Alimlər bu kəşfi "içəridən xaricə böyümə” modelinə əsaslanaraq həyata keçiriblər. Qalaktikanın formalaşma prosesində ulduz yaranması əvvəlcə mərkəzdə başlayır, daha sonra isə tədricən xarici bölgələrə yayılır. Normal şəraitdə bu, mərkəzdən uzaqlaşdıqca daha gənc ulduzların yaranmasını təmin etməlidir. Lakin müəyyən bir məsafədən sonra bu proses dayanır.
Məlumatlar göstərir ki, mərkəzdən 35–40 min işıq ili məsafəyə çatdıqda ulduzların yaşı qəfil şəkildə artır. Qrafiklərdə "U” formalı dəyişiklik müşahidə olunması ən gənc ulduzların yerləşdiyi xəttin qalaktikanın aktiv sərhədini göstərdiyini təsdiqləyir.
Fiteni və komandası 100 min ulduzun yaşını analiz edərək ulduz yaranmasının bu nöqtədən sonra sanki kəsilmiş kimi dayandığını müəyyən ediblər. Bu sərhədin kənarında da ulduzlar mövcuddur, hətta qalaktikanın ən uzaq ulduzları bir milyon işıq ili məsafəyə qədər uzanır. Lakin bu ulduzların heç biri olduqları yerdə yaranmayıb.
"Radyal miqrasiya” adlanan proses nəticəsində qalaktikanın mərkəzində yaranan ulduzlar qravitasiya təsiri ilə zamanla xarici bölgələrə doğru hərəkət edir. Süd Yolunun sərhədlərinin daha dəqiq müəyyən edilməsi qalaktikanın 13 milyard illik formalaşma tarixini və onun inkişafını məhdudlaşdıran amilləri anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Aydın
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
