Bir millət, iki dövlət — bu sadə, lakin dərin məna daşıyan ifadə XXI əsrin Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərini ən qısa şəkildə əks etdirir. Bu münasibətlər yalnız coğrafi yaxınlıq və etnik-mədəni oxşarlıqla məhdudlaşmır; onlar strateji tərəfdaşlıq, regional təhlükəsizlik, hərbi və iqtisadi əməkdaşlıq, eləcə də beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək kimi çoxşaxəli əlaqələrlə zəngindir.
1991-ci ilin 9 noyabrında Türkiyə Respublikası Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlət olaraq hüquqi və siyasi tarixi zəmin yaratdı. Bu qərar Azərbaycan üçün böyük dəstək idi və dövlətin beynəlxalq aləmdə tanınmasına mühüm təkan verdi. İki ölkə arasında rəsmi diplomatik münasibətlər isə 14 yanvar 1992-ci ildə quruldu — bu tarixdən etibarən əlaqələr sistemli şəkildə inkişaf etməyə başladı.
Qısa müddət ərzində Azərbaycanın Türkiyədə səfirliyi açıldı (1992-ci ilin avqustunda), daha sonra İstanbul (yanvar 1993) və Qars (12 aprel 2004) şəhərlərində Baş konsulluqlar təsis olundu. Türkiyə tərəfi isə Bakıda səfirlik və Naxçıvan, Gəncə şəhərlərində Baş konsulluqlar ilə diplomatik varlığını gücləndirdi.
Bu proseslər yalnız diplomatik əlaqələrin qurulması deyil, həm də qardaşlıq münasibətlərinin rəsmi strukturlar çərçivəsində möhkəmləndirilməsi idi.
Münasibətlərimiz Ulu Öndər Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir” kəlamı və Ümummilli Lider Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsi üzərində qurulub. Bu baxışlar müstəqillik illəri boyunca iki xalq arasındakı qardaşlıq ruhunu daha da gücləndirib.
2021-ci il iyunun 15-də isə münasibətlər daha yüksək səviyyəyə — strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldi. Azərbaycanın tarixi mədəniyyət paytaxtı Şuşada imzalanan “Şuşa Bəyannaməsi” ilə iki ölkə rəsmi olaraq həm siyasi, həm hərbi, həm də regional inteqrasiya sahələrində daha dərin əməkdaşlıq üçün çərçivə razılaşması əldə etdi. Bu sənədin ruhuna uyğun olaraq dövlət qurumları və idarələr bütün sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyətlərini daha da genişləndirirlər.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin canlı və simbolik nümunələrindən biri 2025 ci ilin 8 noyabrında Bakıda keçirilən Vətən müharibəsində Qələbənin beşinci ildönümünə həsr olunmuş hərbi parad oldu. Bu tədbirdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan birlikdə iştirak etdi və beynəlxalq qonaqlar arasında Pakistan Baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şərif də yer aldı.
Bu paradın əhəmiyyəti çoxşaxəlidir:
• Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı iki ölkənin hərbi əlaqələrinin nə qədər güclü olduğunu bir daha təsdiqlədi.
• Prezident Ərdoğan çıxışında Azərbaycanla Türkiyə arasındakı dostluq münasibətlərinin davamlı olacağını və “Azərbaycan tək deyil, Türkiyə onunla birlikdədir!” prinsipinin dəyişməz olduğunu vurğuladı.
• Hərbi paradda həm Azərbaycan, həm də Türkiyə hərbçiləri birlikdə yürüdü, bu isə “Bir millət, iki dövlət” şüarının ən ciddi praktiki təsdiqi idi.
Bu tədbir siyasi həmrəyliyin və strateji əməkdaşlığın hərbi simvoluna çevrildi və regionda sülhün möhkəmlənməsi üçün qarşılıqlı anlaşmanın vacibliyini bir daha vurğuladı.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri beynəlxalq səviyyədə də qarşılıqlı dəstəyə əsaslanır. Türkiyə Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınan ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və Ermənistanla münaqişə zamanı haqq mövqelərini müdafiə edir. Bu qarşılıqlı dəstək regionda sülhün və sabitliyin təşviqində əhəmiyyətli rol oynayır.
Eyni zamanda Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan dəfələrlə bəyan edib ki, Türkiyə hər zaman Azərbaycanla birlikdə olacaq və bu münasibət “Bir millət, iki dövlət” prinsipinə sadiq qalaraq davam etdiriləcək.
34 illik diplomatik əlaqələr Azərbaycan və Türkiyə arasında yalnız siyasi əlaqələr deyil, həm də dərin tarixi qardaşlıq, strateji əməkdaşlıq və qarşılıqlı dəstək nümunəsidir. Bu münasibətlər regionun geopolitik sabitliyi, iqtisadi əməkdaşlıq, təhlükəsizlik və mədəni inteqrasiyada əhəmiyyətli rol oynayır.
Bugünkü münasibətlər tarixi dəyərlərin, ortaq mədəni sərvətlərin və strateji baxışların nəticəsidir. Qardaş Türkiyə ilə Azərbaycan münasibətləri həm milli maraqlara, həm də regional rifaha xidmət edən uzunmüddətli və ardıcıl əməkdaşlıq modelidir.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP ın fəal üzvü

• Türkiyə
• Azərbaycan
• Diplomatik Əlaqələr
• 34 Il