“Son on ilin statistikasına baxdıqda görürük ki, 2016–2023-cü illərdə aqrar sahənin orta illik artım tempi 3,6 faiz olmaqla həmin dövrdə ÜDM-in orta illik artım tempindən yüksək olub. Müsbət dinamika son illərdə də davam etsə də, artım tempi yavaşlayaraq 2022-ci ildə 3,4 faiz, 2023-cü ildə 3 faiz, 2024-cü ildə 1,5 faiz, 2025-ci ildə isə 0,9 faizə enib”.
Bunu Modern.az-a müsahibəsində Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Əli Məsimli deyib.
Deputat bildirib ki, Azərbaycanın torpaq fondunun yarıdan çoxu kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlardır:
“Nəzərə alsaq ki, işğal altında olmuş torpaqlar ölkənin kənd təsərrüfatı istehsalının üçdə birindən çoxunu təmin edirdi, həmin ərazilərin azad edilməsi aqrar sahəyə töhfəni artıracaq və ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayacaq. Bununla belə, bəzi istisnalar xaricində torpaqlardan istifadənin mövcud vəziyyətini qənaətbəxş hesab etmək olmaz. Bir sıra rayonların (Hacıqabul, Salyan, Ağcabədi, Ağdam, Sabirabad və s.) və təsərrüfatların uğurlu nəticələri istisna olmaqla, əmək məhsuldarlığı aşağıdır”.
Ə.Məsimli vurğulayıb ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, 2024-cü ildə Azərbaycana 1 milyon 292 min ton buğda idxal edilib. Buğda üzrə özünütəminetmə səviyyəsi 56,1 faiz olmaqla 2023-cü ilə nisbətən 4,3 faiz bəndi azalıb. Bu isə göstərir ki, mövcud dəstək mexanizmləri sahədəki əsas problemləri tam həll etmir və idxaldan asılılıq davam edir.
Mövzunu iqtisadçı Eldəniz Əmirov ilə dəyərləndirdik.
O, Musavat.com-a şərhində bildirib ki, bu məsələdə əsas problem statistik göstəricilərin reallıqla uyğun olmamasıdır:
“Məsələn, Azərbaycanda kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların sahəsi 4 milyon 774 min hektardır. 20 ildir bu göstərici belə qeyd olunur. Torpaq sahələri əkin, dincə qoyulmuş, çoxillik əkmələr və örüş-otlaq sahələrinə bölünür. 2000-ci ildə əkin üçün 1.7 milyon hektar ayrılırdısa, 2024-cü ildə 2 milyon 34 min hektar ayrılıb.
Yəni, kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahələri artmır. Əkin nəyinsə hesabına artır. Bu, dincə qoyulmuş torpaqların və örüş-otlaq sahələrinin hesabına mümkün olur. Təxminən 20 il öncə dincə qoyulmuş sahələrin həcmi 70 min hektar idi, 2024-cü ildə isə bu rəqəm 60 min olub. Bu da məhsuldarlığa birbaşa təsir göstərir. Örüş otlaq sahələri isə birbaşa 200 min hektara yaxın azalıb-2001-ci ildə 2.6 milyon hektar idisə, 2024-cü ildə 2.4 milyon hektar olub. Örüş sahələri azalıb, əkin sahələri isə artıb. Məsələyə fərqli rakursdan baxmağın tərəfdarıyam. İlk növbədə məhsuldarlıq problemi var.
İkincisi, qeyri-effektiv təsərrüfat strukturları mövcuddur. Torpaqlar kiçik sahələrə bölünüb, bu da rentabelli fəaliyyət qurmaq üçün ciddi maneədir. Digər məsələ qeyd olunan ərazilərin kənd təsərrüfatı üçün tam yararlı olmamasıdır. Bataqlıq, daşlıq, qayalıq, heç bir bitkinin bitmədiyi nə qədər ərazi var ki, sənəddə kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq kimi qeyd olunub. Buna görə də iqtisadiyyatın heç bir sahəsinə töhfə verə bilmir. Halbuki quşçuluq, maldarlıq üçün ferma yaratmaq, emal sahələri yaratmaq üçün tikinti işləri görmək olar. Fikrimcə, torpaq təyinatının iqtisadi inkişafa töhfə vermək kontekstində uyğunsuzluğu iqtisadiyyatımızda strateji problemlərdən biridir”.
İqtisadçı hesab edir ki, bir sıra başqa problemlər də var:
“Məhsuldarlıq, su-meliorasiya, toxum, gübrə, torpağın rentabelliyi kimi amillər də var. Azərbaycan ərzaqlıq buğdanı böyük ölçüdə idxal edir. Ölkəmizdə istehsal edilən buğda isə böyük ölçüdə digər istiqamətlərdə istifadə olunur. Əhali artır, ərazi isə arta bilməz. Demoqrafik vəziyyət dəyişməyə davam edəcək. Deməli, biz heç zaman “ərzaqlıq buğda ilə özümüzü təmin edəcəyik” düşüncəsində ola bilmərik. Buna görə də alternativlər üzərində düşünməliyik. Prosesin ana konsepsiyası belə olmalıdır: mövcud torpaqlardan ölkəyə daha çox iqtisadi divident gətirəcək fəaliyyətlə məşğul olmaq və o fəaliyyətdən əldə etdiyimiz pul hesabına daha keyfiyyəti buğa idxal etmək”.
Nigar Həsənli,
Musavat.com
